کاربرد ابزارهای هوش مصنوعی در آموزش و پرورش ایران: فرصت ها، چالش ها و الزامات سیاستی

نظام آموزش وپرورش ایران با چالش هایی نظیر نابرابری کیفیت آموزشی، تراکم بالای کلاس ها، بار اداری معلمان و محدودیت دسترسی در مناطق کم برخوردار مواجه است. هم زمان، پیشرفت های هوش مصنوعی—به ویژه یادگیری ماشین، پردازش زبان طبیعی و مدل های زبانی بزرگ—امکان بازطراحی فرایندهای یاددهی–یادگیری و مدیریت آموزشی را فراهم کرده اند. این پژوهش با رویکرد مروری–تحلیلی، ادبیات علمی و اسناد سیاستی مرتبط با هوش مصنوعی در آموزش را مرور کرده و فرصت ها، چالش ها و الزامات سیاستی پیاده سازی آن در ایران را تحلیل می کند. یافته ها نشان می دهد هوش مصنوعی می تواند از طریق یادگیری تطبیقی، تحلیل داده های یادگیری، پشتیبانی از معلم، شناسایی زودهنگام افت تحصیلی، و ابزارهای دسترس پذیری برای دانش آموزان با نیازهای ویژه به ارتقای کیفیت و عدالت آموزشی کمک کند. با این حال، ضعف زیرساخت ارتباطی و سخت افزاری، نبود داده های آموزشی استاندارد، کمبود ظرفیت تخصصی، مقاومت فرهنگی، و خلاهای حقوقی–اخلاقی به ویژه در حوزه حریم خصوصی و پاسخگویی الگوریتمی از موانع کلیدی هستند. بر این اساس، تدوین نقشه راه ملی مرحله بندی شده، پلتفرم ملی داده آموزشی، منشور اخلاق و حکمرانی داده، و برنامه توانمندسازی معلمان به عنوان الزامات سیاستی پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، آموزش وپرورش ایران ، یادگیری تطبیقی ، تحلیل یادگیری ، تحول دیجیتال ، سیاست گذاری آموزشی ، مدل های زبانی بزرگ.