آموزش مبتنی برتحقیق و تدریس مبتنی بر اکتشاف بر خلاقیت دانش آموزان

پرورش خلاقیت دانش آموزان به عنوان یکی از اهداف بنیادین نظام های آموزشی معاصر، مستلزم به کارگیری رویکردها و روش های تدریسی است که یادگیرندگان را از جایگاه دریافت کننده منفعل دانش به کنشگرانی فعال، پرسشگر و معنا ساز تبدیل کند. در این میان، آموزش مبتنی بر تحقیق و روش تدریس اکتشافی به عنوان دو رویکرد هم افزا، نقش تعیین کننده ای در تقویت تفکر خلاق، حل مسئله و توانایی تولید ایده های نو در دانش آموزان ایفا می کنند. آموزش مبتنی بر تحقیق با تاکید بر طرح پرسش، فرضیه سازی، جست وجوی نظام مند اطلاعات و تحلیل شواهد، زمینه ای فراهم می آورد که دانش آموزان به صورت فعال در فرایند یادگیری مشارکت کنند و از طریق تجربه مستقیم، به درک عمیق تری از مفاهیم دست یابند (دویی، ۱۹۳۸). از سوی دیگر، روش تدریس اکتشافی که ریشه در نظریات یادگیری شناختی و سازنده گرایی دارد، با فراهم سازی موقعیت های مسئله محور و فرصت کشف، به رشد استقلال فکری و انعطاف پذیری شناختی کمک می کند (برونر، ۱۹۶۱).پژوهش های متعدد نشان می دهد که خلاقیت نه یک ویژگی ذاتی ثابت، بلکه قابلیتی قابل پرورش از طریق تجربه های یادگیری غنی و چالش برانگیز است (تورنس، ۱۹۷۴). در این چارچوب، آموزش مبتنی بر تحقیق و تدریس اکتشافی با تحریک کنجکاوی، تشویق به آزمون و خطا و پذیرش دیدگاه های متنوع، بستر مناسبی برای بروز تفکر واگرا و نوآورانه فراهم می سازند. افزون بر این، هم راستایی این رویکردها با اهداف مهارت های قرن بیست ویکم، از جمله تفکر انتقادی، خلاقیت و یادگیری مادام العمر، بر اهمیت آن ها در برنامه های درسی تاکید دارد (زارع و همکاران، ۱۳۹۸).هدف مقاله حاضر، تبیین نقش آموزش مبتنی بر تحقیق و روش تدریس اکتشافی در پرورش خلاقیت دانش آموزان از منظر نظری و پژوهشی است. بدین منظور، با بهره گیری از روش پژوهش کتابخانه ای و مرور نظام مند منابع معتبر داخلی و خارجی، مبانی نظری، شواهد تجربی و پیامدهای آموزشی این دو رویکرد مورد تحلیل قرار می گیرد. نتایج این مطالعه می تواند برای معلمان، برنامه ریزان درسی و سیاست گذاران آموزشی در طراحی محیط های یادگیری خلاق محور و دانش آموزمحور سودمند واقع شود.

کلیدواژه ها:

آموزش مبتنی بر تحقیق ، روش تدریس اکتشافی ، خلاقیت ، یادگیری فعال ، دانش آموزان