ارزیابی عوامل اثرگذار بر قیمت برنج در جهان

مقدمه: برنج به عنوان یک کالای غذایی با ارزش در دنیاست که عمده تولید و مصرف آن مربوط به کشورهای آسیایی است. سهم مهمی در تامین کالری مورد نیاز را در بین سایر مواد غذایی مردم آسیا دارد. قیمت این غله ارزشمند در طی سال های گذشته تحت تاثیر عوامل مختلف محیطی و انسانی با نوسانات زیادی مواجه شده و محدودیت دسترسی برای مصرف کنندگان به ویژه در کشورهای فقیر ایجاد نموده است. این مقاله با هدف بررسی عوامل موثر بر نوسانات قیمت برنج در دنیا در دوره های مختلف، طی سال های ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۵ و نیز چگونگی روند تغییرات نوسانی قیمت برنج در سال هایی که برنج بالاترین تجربه قیمت را در دنیا داشته، نگارش شده است. روش تحقیق از نوع مروری- تحلیلی است. نتایج بدست آمده از مطالعات انجام شده بالاترین روند قیمت را در سال های ۲۰۰۸ ، ۲۰۱۳، ۲۰۲۱ ،۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ متاثر از دو عامل عوامل طبیعی وانسانی است که سبب افزایش روند قیمت در این سال ها شده است و از آنجا که ذخایر استراتژیک برنج در جهان محدود می باشد، نوسانات و افزایش قیمت برنج مهم بوده و بایستی دولت ها، مراکز تحقیقاتی و مطالعاتی حوزه برنج  و تولیدکنندگان به آن توجه ویژه  داشته باشند. یافته های تحقیق: اهمیت برنج و نقش تغذیه ای آن در دنیا سبب شده تا به عنوان تامین کننده غذا جایگاه ویژه ای در امنیت غذایی کشورهای مصرف کننده داشت باشد. این ماده غذایی ارزشمند متاثر از عوامل مختلف در دنیا نوسانات قیمتی متفاوتی را تجربه کرده است.  بالاترین قیمت برنج در سال های بحرانی ۲۰۰۸، ۲۰۱۳، ۲۰۲۱، ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ را می توان برآیند ترکیبی از عوامل طبیعی و فعالیت های انسانی قلمداد کرد. از یک سو، مخاطرات اقلیمی مانند خشکسالی های پیاپی (۲۰۰۶ و ۲۰۰۷)، طوفان های مخرب (۲۰۰۷،  طوفان نارسیس و ۲۰۱۳)، سرمای غیرمتعارف در ۲۰۰۸، و پدیده ال نینو در ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، به طور مستقیم با کاهش عملکرد و عرضه برنج در کشورهای تولیدکننده کلیدی همراه بود. از سوی دیگر، عوامل انسانی و اقتصادی متعددی نیز در تشدید این بحران نقش آفرینی کردند که از جمله می توان به افزایش قیمت نهاده های حیاتی مانند نفت، کود و آفت کش ها در مقاطع حساس (۲۰۰۸ و ۲۰۲۱)، تنش های ژئوپلیتیکی نظیر جنگ روسیه و اوکراین، و اختلالات ناشی از همه گیری کووید-۱۹ در زنجیره تامین جهانی اشاره نمود. در این میان، واکنش سیاسی برخی تولیدکنندگان بزرگ، به ویژه اعمال محدودیت های صادراتی از سوی هند به عنوان بزرگترین صادرکننده جهان، به عنوان یک عامل تشدیدکننده، اثر ضربه ای مستقیمی بر بازار جهانی گذاشت. در نهایت، تاثیر تدریجی عوامل ساختاری بلندمدتی مانند تغییر الگوی مصرف به سمت پروتئین نیز بر پیچیدگی معادله تقاضا افزوده است. بنابراین، تقاطع این محرک های چندگانه بود که در نهایت به کاهش ذخایر جهانی، محدودیت عرضه و صعود قیمت برنج در این بازه های زمانی مشخص انجامید. در بین سال های ذکر شده، سال ۲۰۰۸ نقطه بحران قیمت در غلات به ویژه برنج که بالاترین قیمت را نسبت به سال های قبل از خود تجربه کرده است. اگرچه قیمت برنج پس از آن رشد صعودی داشت اما سال ۲۰۰۸ نقطه بحران برای قیمت برنج  بود که یک جهش قیمتی را تجربه کرد. نتیجه گیری: قیمت برنج از سال۱۹۷۰ تا کنون نوسان های بسیاری داشته و روند آن صعودی بوده است. برخی بحران های طبیعی نظیر خشکسالی، طوفان و سیل در این زمینه بسیار موثر بوده است. از طرفی کاهش قیمت دلار در برابر یورو، تغییرات رژیم غذایی کشورهای در حال توسعه و تمایل به مصرف بیشتر پروتئین نسبت به غلات، بیماری کووید۱۹، جنگ روسیه و اوکراین نیز از مهم ترین عوامل اثر گذار بر کاهش عملکرد برنج و افزایش قیمت بوده اند. از طرفی ممنوعیت صادرات، افزایش قیمت سوخت، تغییر رژیم غذایی و جنگ از دیگر عوامل مهم در افزایش قیمت برنج از مجموع عوامل انسانی بوده است. لذا کشورهای واردکننده برنج از جمله ایران، بایستی برنامه ریزی برای افزایش تولید برنج داخلی و کاهش واردات را در دستور کار داشته باشند.

کلیدواژه ها:

برنج ، قیمت برنج ، نفت ، محدودیت صادرات ، هند ، عوامل طبیعی