بررسی تنوع ژنتیکی اکوتیپ های بالنگوی شهری (Lallemantia iberica) با استفاده از ویژگی های مورفولوژیک و محتوای روغن دانه در منطقه خرم آباد

مقدمه: به دلیل نیاز به نژادگران به منابع وسیع خزانه ژنتیکی برای انجام فعالیتهای اصلاحی روی گیاهان زراعی، شناسایی عوامل و شاخصهای موثر بر افزایش عملکرد و بهبود ویژگیهای بیوشیمیایی گیاه دارویی بالنگوی شهری امری ضروری به نظر میرسد.مواد و روش ها: در این پژوهش تعداد ۳۵ اکوتیپ جدید بالنگوی شهری همراه با رقم شاهد سارا به صورت طرح لاتیس ساده با دو تکرار در شرایط دیم مورد بررسی قرار گرفتند. آزمایش در سال زراعی ۱۴۰۱-۱۴۰۰ در ایستگاه تحقیقات کشاورزی سراب چنگایی خرم‎آباد به صورت یک ساله اجرا شد. صفات مختلفی از جمله صفات فنولوژیک و ویژگی های مرتبط با عملکرد و اجزای عملکرد و درصد روغن دانه اندازهگیری شدند. تجزیه های آماری مختلفی شامل تجزیه های یک متغیره و چند متغیره برای داده های به دست آمده مورد استفاده قرار گرفتند.یافته ها: نتایج تجزیه واریانس بر اساس طرح لاتیس نشان داد که اثر تیمار برای وزن تک بوته در سطح احتمال یک درصد و در مورد صفات تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیک، عملکرد بیولوژیک و عملکرد دانه در سطح احتمال پنج درصد معنیدار بود. نتایج تجزیه واریانس صفات مورفولوژیک بر اساس طرح بلوکهای کامل تصادفی نشان داد که بین اکوتیپها از نظر تعداد دانه در بوته در سطح احتمال پنج درصد و از نظر تعداد کپسول در بوته، وزن دانهها در بوته و وزن هزار دانه در سطح احتمال یک درصد تفاوت معنیدار وجود داشت. بر اساس آزمون حداقل تفاوت معنی دار بیشترین مقدار وزن دانه‎ها در بوته و عملکرد دانه در هکتار در اکوتیپ شماره ۳۶ (شهرستان سنقر) به دست آمد. اکوتیپ های ۱۱ و ۳۶ دارای کمترین مقدار صفات فنولوژیک شامل روز تا گل دهی و روز تا رسیدگی فیزیولوژیک بوده و بنابراین زودرس تر هستند. بیشترین مقدار درصد روغن دانه در اکوتیپ شماره ۱۷ (محلی شهرستان کلوانق ۱۳) دیده شد. عملکرد دانه با صفات تعداد روز تا گلدهی و روز تا رسیدگی فیزیولوژیک همبستگی منفی و معنی‎دار داشت. همبستگی عملکرد دانه و درصد روغن، مثبت و معنی‎دار بود. بر اساس تجزیه خوشهای به روش Ward با استفاده از مجذور فاصله اقلیدسی، اکوتیپها به پنج گروه تقسیم شدند. اکوتیپهای شماره ۳۶، ۳۱، ۳۴، ۳۵، ۱۸، ۳۲ و ۲۳ برترین اکوتیپها در این مطالعه بودند. این اکوتیپها در تجزیه خوشهای نیز اکثرا در یک گروه قرار داشتند. نتیجه گیری: به طور کلی تنوع ژنتیکی قابل توجهی بین اکوتیپ های مختلف بالنگوی شهری مورد مطالعه از نظر ویژگی های زراعی، مورفولوژیک و محتوای روغن دانه مشاهده شد. از اکوتیپ های برتر شناسایی شده می توان به عنوان والدین در برنامه های به نژادی استفاده کرد.

کلیدواژه ها:

تجزیه خوشه ای ، دانه روغنی ، دیم ، عملکرد ، اجزای عملکرد دانه