شناسایی ابعاد و مولفه های شایستگی دیجیتال در گمرک جمهوری اسلامی ایران: مروری نظام مند

تحول دیجیتال در سازمان های مرزی و گمرکی مستلزم برخورداری کارکنان از شایستگی های دیجیتال است. بر همین اساس، هدف پژوهش حاضر شناسایی و تبیین ابعاد و مولفه های شایستگی دیجیتال متناسب با الزامات گمرک ایران است. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی-کاربردی و از نظر روش، کیفی با رویکرد مرور نظام مند است. داده ها از طریق جستجو در پایگاه های داده معتبر داخلی و خارجی شامل Scopus،Web of Science و EBSCO و با استفاده از کلیدواژه های مرتبط جمع آوری شدند. فرایند انتخاب منابع بر اساس ساختار پریسما انجام و از میان ۴۲۰ مقاله اولیه، پس از غربالگری بر اساس معیارهای ورود و خروج، تعداد ۳۱ مقاله نهایی وارد تحلیل شد. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل مضمون و به کمک نرم افزار MAXQDA ۲۰۲۰ انجام گرفت. روایی یافته ها از طریق بازبینی و تایید تیم پژوهشی و پایایی ابزار با محاسبه ضریب کاپا (۸۱/۰) مورد تایید قرار گرفت. یافته ها نشان داد که ابعاد شایستگی دیجیتال شامل ۶ بعد سوادفناورانه (با ۳ مولفه و ۲۱ نشانگر)، رهبری تحول آفرین دیجیتال (با ۳ مولفه و ۱۷ نشانگر )، ارتباطات دیجیتال (با ۳ مولفه و ۱۷ نشانگر)، بهینه سازی دیجیتالی فرایندها (با ۳ مولفه و ۱۸ نشانگر) ، توسعه حرفه ای مبتنی بر دیجیتال (با ۳ مولفه و ۱۵ نشانگر) و اخلاق مداری دیجیتال (با ۳ مولفه و ۱۸ نشانگر ) می باشد. نوآوری پژوهش در ارائه چارچوبی جامع و بومی شده از شایستگی دیجیتال برای گمرک ایران است که می تواند مبنایی برای طراحی نظام آموزش، ارزیابی و ارتقای عملکرد کارکنان در مسیر تحول دیجیتال گمرک فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

شایستگی دیجیتال ، تحلیل مضمون شایستگی دیجیتال ، تحول دیجیتال در گمرک ، مرور نظام مند ، گمرک جمهوری اسلامی ایران