واکاوی مبانی معرفت شناختی اختلاف در تاویل عبارت (عهدی) در آیه ۴۰ سوره بقره از دیدگاه امامیه و اهل سنت

چکیدهآیه ۴۰ سوره بقره، به رغم ظاهر تاریخ مند خود، به کانون یکی از عمیق ترین واگرایی های هرمنوتیکی در جهان اسلام تبدیل شده است. این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی و تطبیقی، به واکاوی مبانی معرفت شناختی این اختلاف در تاویل عهدی به ولایت نزد امامیه و تفسیر آن به پیمان نبوت نزد اهل سنت می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که این گسست، ریشه در تعارض دو منبع نهایی اقتدار برای فهم متن مقدس دارد. سنت امامیه، با اتکا به حجیت معرفت بخش روایت تاویلی، حدیث معصوم را منبعی حاکم و کاشف از بطن قرآن می داند که معنا را از سطح تاریخی به یک حقیقت بنیادین (ولایت) ارتقا می دهد. این رویکرد تاویل گرا، کارکردی درون گفتمانی در هویت سازی کلامی دارد. در مقابل، اهل سنت با پایبندی به اصالت سیاق و شواهد درون متنی، اقتدار نهایی را به خود متن قرآن سپرده و هر فهمی را به سازگاری با ظاهر و بافت تاریخی آن مشروط می سازد. این رویکرد متن محور، که به تفسیر عهد به نبوت می انجامد، کارکردی برون گفتمانی در اثبات حقانیت اسلام در برابر اهل کتاب ایفا می کند. در نهایت، این مقاله نتیجه می گیرد که اختلاف موجود، بیش از آنکه نزاعی بر سر معنای یک واژه باشد، جدالی بنیادین بر سر روش و مرجعیت در تفسیر است که بازتاب دهنده دو نظام هرمنوتیکی متمایز در تاریخ اندیشه اسلامی است

کلیدواژه ها:

سوره بقره آیه ۴۰ ، عهد الهی ، هرمنوتیک قرآنی ، ولایت ، نبوت ، تاویل و تفسیر