رتبه بندی عوامل موثر در اجرای مدیریت زنجیره تامین سبز در صنایع ساخت وساز با رویکرد اولویت ترتیبی: مطالعه موردی

مقدمه: مدیریت زنجیره تامین سبز (GSCM) به عنوان رویکردی نوآورانه و کارآمد در دستیابی به توسعه پایدار، توجه روزافزونی را به خود جلب کرده است. این رویکرد با تمرکز بر کاهش اثرات زیست محیطی، بهینه سازی مصرف منابع، کاهش ضایعات و ارتقای بهره وری در تمام مراحل تولید، حمل ونقل و ساخت وساز، امکان تحقق هم زمان اهداف اقتصادی و محیط زیستی را فراهم می سازد. صنعت ساخت وساز، به عنوان یکی از پرمصرف ترین و اثرگذارترین بخش ها، نقش کلیدی در تحقق اهداف پایداری ایفا می کند. به کارگیری GSCM در این صنعت می تواند به شکل قابل توجهی مصرف منابع، تولید پسماند و میزان آلاینده ها را کاهش دهد. شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر بر اجرای موفق GSCM نه تنها از تصمیم گیری های استراتژیک حمایت می کند، بلکه زمینه را برای برنامه ریزی دقیق، تخصیص بهینه منابع و ایجاد مزیت رقابتی پایدار فراهم می نماید. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و رتبه بندی عوامل درونی و بیرونی موثر بر اجرای GSCM در یک شرکت ایرانی فعال در صنعت ساخت وساز انجام شده و تلاشی برای ارائه تصویری جامع از اهمیت و جایگاه هر عامل است.

مواد و روش ها: این پژوهش از نوع کاربردی و به روش توصیفی–تحلیلی انجام شده است. با مرور گسترده ادبیات موضوع و بهره گیری از نظر خبرگان، دوازده عامل کلیدی موثر بر اجرای GSCM در صنعت ساخت وساز شناسایی و در دو دسته عوامل درونی و بیرونی طبقه بندی شده اند. داده ها از طریق پرسشنامه های ساختاریافته گردآوری گردید و برای تعیین وزن و رتبه بندی دسته ها و عوامل، از رویکرد اولویت ترتیبی (OPA) استفاده شد. این روش امکان تعیین وزن نسبی و رتبه هر دسته و عامل را فراهم می سازد و به تصمیم گیرندگان کمک می کند تا منابع سازمانی را به شکل بهینه تخصیص داده و بر عوامل حیاتی تمرکز نمایند.

نتایج و بحث: نتایج تحلیل داده ها نشان داد که عوامل درونی سازمان، با وزن ۶۷۱۷/۰، بیشترین اهمیت را در موفقیت اجرای GSCM در صنعت ساخت وساز دارند، در حالی که عوامل بیرونی با وزن ۳۲۸۳/۰ در رتبه دوم قرار گرفتند. این یافته نشان می دهد ظرفیت ها، منابع و تعهدات داخلی نقش مهم تری نسبت به فشارها و محرک های بیرونی ایفا می کنند. در میان دوازده عامل شناسایی شده، پنج عامل مشارکت سازمانی (رتبه ۱)، تعهد مدیریت (رتبه ۲)، طراحی سازگار با محیط زیست (رتبه ۳)، استفاده از فناوری های سبز (رتبه ۴) و آموزش های زیست محیطی (رتبه ۵) بیش از ۶۳ درصد از وزن کل عوامل را به خود اختصاص داده اند. شایان توجه است که ترکیب متوازن عوامل درونی و بیرونی می تواند آثار زیست محیطی منفی فعالیت های ساخت وساز را کاهش داده و عملکرد سازمانی را ارتقا دهد.

نتیجه گیری: یافته های این پژوهش نشان می دهد که موفقیت GSCM در صنعت ساخت وساز عمدتا به عوامل درونی سازمان بستگی دارد. تعهد مدیریت، مشارکت سازمانی، طراحی سازگار با محیط زیست، استفاده از فناوری ها و تجهیزات سبز و آموزش های زیست محیطی کارکنان پنج عامل کلیدی هستند که نقش تعیین کننده ای در تحقق اهداف GSCM دارند و می توانند هماهنگی میان واحدها، کاهش مصرف انرژی و ضایعات، و ارتقای کیفیت و پایداری پروژه ها را بهبود دهند. یافته ها کاربرد عملی برای مدیران دارند و نشان می دهند که تقویت ظرفیت های درونی و توسعه دانش و فناوری های سبز، پایه ای برای اجرای موفق و پایدار GSCM است. پژوهش های آینده می توانند با بررسی تعامل عوامل درونی و بیرونی و تحلیل تفاوت های بخشی، مقیاس پروژه ها و شرایط منطقه ای، چارچوب کاربردی تر و راهنمای عملی برای نهادینه سازی سیاست های سبز در سازمان ها ارائه دهند.

کلیدواژه ها:

توسعه پایدار ، رتبه بندی ، رویکرد اولویت ترتیبی (OPA) ، صنعت ساخت وساز ، مدیریت زنجیره تامین سبز (GSCM)