مدل یابی تعامل شخصیت، شناخت و فناوری های نوین در عملکرد تحصیلی و روانشناختی

تحولات شتابان فناوری های نوین، به ویژه هوش مصنوعی آموزشی، یادگیری تطبیقی، تحلیل کلان داده های یادگیری و محیط های یاددهی–یادگیری هوشمند، موجب بازتعریف بنیادین مفاهیم کلاسیک عملکرد تحصیلی، سلامت روان شناختی و نقش عامل انسانی در فرایند یادگیری شده است. در این میان، پژوهش های معاصر نشان می دهند که تمرکز صرف بر فناوری، بدون توجه نظام مند به متغیرهای فردی یادگیرندگان به ویژه ویژگی های شخصیتی و سازه های شناختی نه تنها منجر به بهبود پایدار عملکرد تحصیلی نمی شود، بلکه در برخی موارد به افزایش بار شناختی، فرسودگی تحصیلی، اضطراب یادگیری و مقاومت روان شناختی در برابر فناوری می انجامد. بر این اساس، مقاله حاضر با رویکردی تلفیقی و میان رشته ای، به مدل یابی تعامل سه گانه شخصیت، شناخت و فناوری های نوین در تبیین عملکرد تحصیلی و پیامدهای روان شناختی دانش آموزان و دانشجویان می پردازد.هدف اصلی این پژوهش، ارائه چارچوبی مفهومی–تحلیلی است که بتواند روابط پیچیده و چندسطحی میان ویژگی های شخصیتی (با تاکید بر مدل پنج عاملی شخصیت)، فرایندهای شناختی کلیدی (نظیر خودتنظیمی یادگیری، خودکارآمدی تحصیلی، بار شناختی و فراشناخت) و قابلیت های فناوری های نوین آموزشی (از جمله هوش مصنوعی شخصی سازی شده، سیستم های توصیه گر آموزشی، یادگیری تطبیقی و تحلیل رفتار یادگیرنده) را به صورت منسجم تبیین کند. در این چارچوب، عملکرد تحصیلی نه صرفا به عنوان نمره یا پیشرفت آموزشی، بلکه به مثابه سازه ای چندبعدی شامل یادگیری عمیق، حل مسئله، تفکر انتقادی و انتقال دانش در نظر گرفته شده و پیامدهای روان شناختی همچون انگیزش درونی، درگیری تحصیلی، رضایت یادگیری و سلامت روان نیز به عنوان متغیرهای پیامدی هم ارز مورد توجه قرار گرفته اند.روش شناسی مقاله حاضر مبتنی بر تحلیل نظام مند ادبیات پژوهشی داخلی و بین المللی، تلفیق شواهد تجربی مبتنی بر مدل سازی معادلات ساختاری، مطالعات طولی یادگیری دیجیتال و یافته های پژوهش های نوین در حوزه روان شناسی تربیتی و فناوری آموزشی است. در این راستا، نشان داده می شود که ویژگی های شخصیتی نظیر باوجدان بودن، برون گرایی و روان رنجورخویی، از طریق سازه های میانجی شناختی به ویژه خودتنظیمی و خودکارآمدی نحوه تعامل یادگیرندگان با فناوری های نوین را شکل می دهند. از سوی دیگر، فناوری های هوشمند، بسته به سطح تطابق خود با ویژگی های فردی، می توانند نقش تسهیل گر یا تضعیف کننده در فرایند یادگیری ایفا کنند.یافته های تحلیلی این مقاله حاکی از آن است که مدل های یکسان ساز (One-size-fits-all) در طراحی محیط های یادگیری دیجیتال، قادر به پاسخ گویی به تنوع شخصیتی و شناختی یادگیرندگان نیستند و ضرورت حرکت به سوی مدل های شخصیت محور و شناخت محور را برجسته می سازند. بر این اساس، مقاله حاضر با ارائه یک مدل تلفیقی، نشان می دهد که بیشینه سازی عملکرد تحصیلی و بهزیستی روان شناختی تنها در صورتی امکان پذیر است که طراحی و پیاده سازی فناوری های نوین آموزشی بر پایه درک عمیق از تعامل پویای شخصیت، شناخت و بافت فرهنگی–آموزشی صورت گیرد.در نهایت، مقاله ضمن تبیین پیامدهای نظری و کاربردی این مدل برای سیاست گذاران آموزشی، طراحان سیستم های یادگیری هوشمند و معلمان، بر ضرورت بومی سازی الگوهای فناوری محور در نظام آموزشی ایران تاکید می کند. نتایج این پژوهش می تواند مبنایی برای توسعه سیاست های آموزشی هوشمند، ارتقای کیفیت یادگیری، کاهش نابرابری های آموزشی و تقویت سلامت روان دانش آموزان در عصر دیجیتال فراهم آورد.