روش های تقویت روحیه پرسشگری و انتقادپذیری در دانش آموزان متوسطه

پرسشگری به عنوان یکی از ارکان اساسی یادگیری فعال و تفکر انتقادی، نقش بی بدیلی در رشد شناختی و شخصیتی دانش آموزان ایفا می کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی روش های تقویت روحیه پرسشگری و انتقادپذیری در دانش آموزان دوره متوسطه و با تاکید بر منابع و دیدگاه های صاحب نظران ایرانی انجام شده است. این مقاله که به روش کتابخانه ای-اسنادی تدوین شده، ابتدا به مبانی نظری پرسشگری از دیدگاه اندیشمندانی چون دکتر علی شریعتمداری، دکتر حسن شعبانی و دیگر محققان ایرانی پرداخته و سپس اهمیت و ضرورت پرورش ذهن پرسشگر را در نظام آموزشی کنونی تبیین می کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که عواملی مانند نقش معلم به عنوان تسهیل گر، استفاده از روش های تدریس فعال (نظیر یادگیری مبتنی بر مسئله، پرسشگری سقراطی و بحث گروهی)، ایجاد محیط امن و انتقادپذیر در کلاس درس و آموزش مستقیم مهارت های پرسشگری، از مهم ترین راهکارهای موثر در این زمینه هستند. نتایج تحقیقات تجربی انجام شده در ایران، از جمله پژوهش کامران گنجی و همکاران (۱۳۸۹) و مطالعه زهرا اطهری و همکاران (۱۳۸۶)، حاکی از تاثیر مثبت آموزش مهارت های پرسشگری به معلمان بر افزایش تفکر انتقادی دانش آموزان است. در پایان، نتیجه گیری می شود که تقویت روحیه پرسشگری نیازمند تحول در نگاه نظام آموزشی، برنامه های درسی و شیوه های ارزشیابی است و این مهم بدون همکاری خانواده، مدرسه و سیاستگذاران آموزشی میسر نخواهد شد. روحیه پرسشگری و انتقادپذیری، دو بال پرواز برای رشد فکری و تعالی شخصیتی دانش آموزان در دوره متوسطه محسوب می شوند. این دو مفهوم، نه تنها ابزارهای اصلی یادگیری عمیق و پایدار هستند، بلکه زمینه ساز پرورش نسلی خلاق، مستقل و توانمند در حل مسائل پیچیده زندگی فردی و اجتماعی خواهند بود. در عصر حاضر که به حق عصر انفجار اطلاعات و تغییرات شتابان علمی و فناوری نام گرفته، نظام های آموزشی دیگر نمی توانند به انتقال صرف اطلاعات و محفوظات ذهنی اکتفا کنند. آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته، توانایی دانش آموزان در پرسیدن سوالات اصیل، تحلیل نقادانه اطلاعات و بازسازی مستمر دانسته های خویش است. از این رو، بررسی روش های تقویت این مهارت های حیاتی در دانش آموزان دوره متوسطه، که در آستانه ورود به زندگی اجتماعی و حرفه ای قرار دارند، ضرورتی انکارناپذیر می نماید.

کلیدواژه ها:

تقویت ، پرسشگری ، انتقادپذیری ، دانش آموزان ، متوسطه