توهم یادگیری در عصر فراوانی: چالش های معرفت شناختی هوش مصنوعی مولد در نظام های تربیتی

پدیده هوش مصنوعی مولد در کمتر از سه سال به یکی از بحث برانگیزترین مولفه های تحول آفرین در نظام های آموزش و پرورش جهان تبدیل شده است. با این حال، شواهد تجربی نوظهور حاکی از آن است که شکاف عمیقی بین توسعه فناورانه و تحول تربیتی واقعی وجود دارد (OECD, ۲۰۲۶؛ Papadakis, ۲۰۲۶). این مقاله با اتکا به تازه ترین گزارش های بین المللی منتشر شده در سال ۲۰۲۶، از جمله گزارش چشم انداز آموزش دیجیتال سازمان همکاری و توسعه اقتصادی و ویژه نامه مجله کامپیوترز با ویراستاری پاپاداکیس، به واکاوی مفهومی و تجربی پدیده ای می پردازد که از آن با عنوان «توهم یادگیری» یاد می شود. توهم یادگیری وضعیتی است که در آن شاخص های عملکردی کوتاه مدت بهبود می یابند، اما یادگیری عمیق و مولفه های شناختی بنیادین نه تنها ارتقا نمی یابند، بلکه دچار افول می شوند (OECD, ۲۰۲۶؛ Szűts et al., ۲۰۲۵). پژوهش حاضر با روش تحلیل اسنادی و مرور نظام مند یافته های ۲۶ مطالعه تجربی، نشان می دهد که دسترسی به فناوری بدون مداخله ای پداگوژیک نه تنها شکاف های یادگیری را کاهش نمی دهد، بلکه به بازتولید نابرابری در سطوح عالی تر شناختی می انجامد (Aravantinos et al., ۲۰۲۶). یافته های کلیدی شامل شناسایی افول فراشناخت به میزان ۱۷ درصد در آزمایش های کنترل شده (OECD, ۲۰۲۶)، کاهش ۳۱ درصدی زمان آماده سازی معلمان هم زمان با حفظ کیفیت (Jisc, ۲۰۲۶)، و تفاوت معنادار میان دانش آموزان برخوردار از راهنمایی نظام مند و فاقد آن است (OECD, ۲۰۲۶). مقاله با تاکید بر گذار از رویکردهای ابزارگرایانه به سوی الگوهای مکمل انسان و هوش مصنوعی مبتنی بر چارچوب «افزایش» به جای «جایگزینی»، پیشنهادهایی برای سیاست گذاری تربیتی، برنامه درسی و توسعه حرفه ای معلمان ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، توهم یادگیری ، فراشناخت ، عدالت تربیتی ، الگوی انسان در حلقه ، ، سواد هوش مصنوعی.