سبک شناسی مکاتب تفسیری

موضوع: این مقاله به واکاوی سبک شناختی مکاتب اصلی تفسیری قرآن کریم با تکیه بر تبیین ویژگی های متمایزکننده هر مکتب در فهم و تبیین کلام وحی می پردازد.هدف: هدف اصلی این پژوهش، فراتر رفتن از طبقه بندی های صوری و دستیابی به تحلیلی عمیق از مولفه های هویت بخش (مبانی، روش شناسی، ساختار، زبان و رویکرد محتوایی) است که به هر مکتب تفسیری، کارکردی خاص بخشیده است.روش: این تحقیق با رویکرد کیفی و با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی انجام شده است. گردآوری داده ها به شیوه کتابخانه ای و اسنادی از تفاسیر برجسته فریقین (مانند طبری، فخررازی، زمخشری، قشیری و المیزان) صورت گرفته و تحلیل آن ها بر پایه «تحلیل محتوای کیفی» و «تحلیل تطبیقی» انجام یافته است.یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد که تفاوت های بنیادین در مبانی معرفت شناختی مفسران، مستقیما در لایه های خرد متنی بازتاب می یابد. تفاسیر روایی بر «نقل و سلسله سند»، تفاسیر عقلی بر «استدلال منطقی و ساختار پرسش و پاسخ»، تفاسیر عرفانی بر «تاویل رمزی و اصطلاحات شهودی» و تفاسیر ادبی بر «ظرافت های نحوی و اعجاز بیانی» تمرکز دارند که این امر منجر به ایجاد سبک های نگارشی و تبیینی منحصربه فرد شده است.نتایج: نتایج تحقیق حاکی از آن است که سبک هر مکتب تفسیری، صرفا یک پوسته صوری نیست، بلکه بازتاب دهنده جهت گیری های فکری و اهداف مفسر در مواجهه با متن مقدس است. به کارگیری ابزارهای سبک شناختی، ضمن کمک به درک پویایی تاریخ تفسیر، چارچوبی نوین برای ارزیابی منتقدانه و پاسخگویی به نیازهای علمی دانشگاهی در حوزه مطالعات قرآنی فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

سبک شناسی تفسیری ، مکاتب تفسیری ، روش شناسی تفسیر ، زبان تفسیر ، تحلیل تطبیقی.