سیر تحولات دوره های تاریخی مطالعات برنامه درسی در ایران پس از اسلام

مطالعات تاریخی برنامه درسی به منزله ابزاری برای تحلیل بنیان های معرفتی، فرهنگی و سیاسی آموزش در جوامع مختلف، نقش مهمی در درک عمیق تر از تحولات مفهومی در حوزه تعلیم و تربیت ایفا می کند. در این مقاله محقق به به کمک روش کیفی کتابخانه ای با رویکرد توصیفی به بررسی تحولات تاریخی برنامه درسی در ایران پس از اسلام می پردازد. ابتدا به اهداف، اهمیت، ضرورت و جهات مطالعات تاریخی برنامه درسی اشاره شد، در ادامه تاریخچه مختصری از تعلیم و تربیت اسلامی بیان گردید و در پایان دوره های تاریخی و تحول در برنامه ریزی درسی ایران تشریح شد. یافته های مقاله نشان می دهد که بطور کلی تاریخ برنامه درسی در ایران پساساسانی به شش دوره تقسیم می گردد: دوره های اول تا سوم که همزمان با حکومت بنی امیه و بنی عباس است. دوره چهارم که مصادف با سلسله سلجوقیان است. دوره پنجم که از حمله مغول تا زندیه را شامل می شود دوره ششم که از زمان قاجار تا اکنون می باشد؛ بعلاوه پنج دوره تحول برنامه ریزی درسی (از تاسیسی دارالفنون تا اکنون) و دو تلاش ناموفق جهت تغییر نام را در سالهای ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷، پشت سرگذاشته است. همچنین آموزش و پرورش در ایران، پیش از تاسیس دارالفنون، بیشتر بر آموزش های سنتی و مذهبی استوار بود. مدارس مکتب خانه ای، مساجد و حوزه های علمیه نقش اصلی را در تربیت و تعلیم افراد بر عهده داشتند. اما با ورود مظاهر تمدن جدید و نیاز به علوم و فنون جدید، تلاش هایی برای ایجاد نظام آموزشی مدرن و تاسیس دارالفنون به عنوان نخستین مرکز آموزش عالی نوین در ایران صورت گرفت. رویکرد تاریخی در مطالعات برنامه درسی، نه تنها ابزار درک گذشته، بلکه مبنای نقد اکنون و طراحی آینده ای معنادار برای نظام های آموزشی است.

کلیدواژه ها:

تاریخ برنامه درسی ، مطالعات برنامه درسی ، ایران پس از اسلام.