ارزیابی جامع شاخص های کالبدی در سنجش زیست پذیری شهری: تلفیق تحلیل های استحکام، قدمت، کیفیت و ریزدانگی (مطالعه موردی: شهرک بزین، شیراز)

زیست پذیری شهری به عنوان مفهومی محوری در مطالعات برنامه ریزی شهری، بازتابی از کیفیت زندگی و رفاه شهروندان در محیط های شهری است. این مفهوم که ریشه در پایداری توسعه و تعامل انسان با محیط ساختاری دارد، وابستگی عمیقی به شاخص های کالبدی و فیزیکی شهرها می باشد. در این میان، بافت های فرسوده و ناکارآمد به دلیل چالش های متعدد نظیر ناپایداری سازه ای، ریزدانگی قطعات، کهنگی بناها و کیفیت پایین مصالح، یکی از موانع اصلی در مسیر دستیابی به زیست پذیری مطلوب محسوب می شوند. هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی جامع وضعیت زیست پذیری شهری از منظر شاخص های کالبدی شامل استحکام سازه ای، قدمت بناها، کیفیت ابنیه و تراکم یا ریزدانگی قطعات در سطح محلات شهری است تا چشم اندازی دقیق برای مداخلات بهسازی و نوسازی فراهم گردد. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی است. جامعه آماری پژوهش شامل ۲۴۴۲ قطعه واقع در شهرک بزین در منطقه ۱۰ شهرداری شیراز می باشد. گردآوری داده ها با استفاده از اسناد طرح جامع، سامانه یکپارچه شهرداری، تصاویر ماهواره ای Google Earth و بازدیدهای میدانی انجام پذیرفت و تحلیل ها در محیط نرم افزارهای ArcGIS و Excel اجرا گردید. یافته های پژوهش نشان می دهند که از نظر ریزدانگی، حدود ۶۴ درصد از قطعات مساحتی بالای ۲۰۰ مترمربع دارند که نشان دهنده پتانسیل مناسب برای نوسازی است، با این حال ۱۶ درصد از قطعات با مساحت کمتر از ۱۰۰ مترمربع نیازمند تجمیع و مداخله ویژه اند. در شاخص قدمت، ۶۵ درصد بناها کمتر از ۲۰ سال عمر دارند که حاکی از نوسازی نسبی بافت است، اما ۱۶ درصد با قدمت بالای ۳۰ سال نیازمند توجه فوری می باشند. نتایج تحلیل استحکام و پایداری نیز بیانگر آن است که ۵۲ درصد بافت دارای پایداری بالا، ۲۷ درصد وضعیت متوسط و ۲۱ درصد در وضعیت ناپایدار و پرخطر قرار دارند. همچنین ۵۴ درصد ابنیه از نظر کیفیت کلی در وضعیت مناسب و ۴۶ درصد در وضعیت نامناسب ارزیابی شده اند. بررسی ساختار و مصالح نیز نشان می دهد که ۷۰ درصد بناها دارای مصالح و سازه مقاوم هستند. به طور کلی، اگرچه بخش عمده ای از بافت شهرک بزین از نظر ساختاری و سنی در وضعیت مطلوبی قرار دارد، اما وجود درصد قابل توجهی از قطعات ناپایدار، ریزدانه و فرسوده که به صورت پراکنده در سطح شهرک توزیع شده اند، تهدیدی برای زیست پذیری کل منطقه است. این پژوهش تاکید دارد که استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در سطوح خرد (محله و شهرک) نسبت به سطوح کلان، منجر به شناسایی دقیق تر نقاط بحرانی و اتخاذ تصمیمات بهینه تر برای ارتقای کیفیت زندگی شهروندان می گردد.

کلیدواژه ها:

زیست پذیری شهری ، استحکام کالبدی ، ریزدانگی قطعات ، قدمت بنا ، کیفیت مصالح و سازه ، سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) ، شهرک بزین ، شیراز