ارزیابی و تحلیل شاخص های کالبدی (سازه و قدمت) در جهت بازآفرینی بافت فرسوده و ارتقای زیست پذیری (مطالعه موردی: شهرک بزین، منطقه ۱۰ شیراز)

با افزایش رشد شهرنشینی و گسترش کالبدی شهرها، مفهوم زیست پذیری شهری به عنوان یکی از اصلی ترین شاخص های توسعه پایدار و کیفیت زندگی، توجه متخصصان و برنامه ریزان شهری را به خود جلب کرده است. زیست پذیری شهری تنها به ابعاد اجتماعی و اقتصادی محدود نمی شود، بلکه وابستگی عمیقی به ویژگی های کالبدی و فیزیکی محیط ساخته شده یا ساختمان های شهری دارد. در این میان، وضعیت بافت های شهری از نظر قدمت بناها و کیفیت سازه و مصالح، نقشی تعیین کننده در ایمنی، عملکرد و جذابیت مناطق مسکونی ایفا می کند. وجود بافت های فرسوده و ناکارآمد، چالش های جدی برای مدیریت شهری ایجاد می کند که نیازمند راهکارهای مبتنی بر داده های دقیق مکانی است. این پژوهش با هدف ارزیابی زیست پذیری شهری از منظر شاخص های کالبدی شامل قدمت ساختمان و نوع سازه و مصالح در مقیاس محله ها و شهرک ها انجام شده است. منطقه مورد مطالعه، شهرک بزین در منطقه ۱۰ شهرداری شیراز است که دارای بافتی تاریخی و در معرض فرسودگی است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و کاربردی است و داده ها با استفاده از ابزارهای سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)، تصاویر ماهواره ای Google Earth و بازدیدهای میدانی گردآوری شده اند. جامعه آماری پژوهش شامل ۲۴۴۲ قطعه زمین و ساختمان در این شهرک می باشد. نتایج تحلیل های فضایی نشان داد که از نظر قدمت، حدود ۶۵ درصد از بافت شهرک کمتر از ۲۰ سال عمر دارد که نشان دهنده تلاش های موفق نوسازی است، اما ۳۵ درصد باقیمانده بالای ۲۰ سال عمر دارند که نیازمند توجه ویژه اند. همچنین در شاخص سازه و مصالح، اگرچه ۷۰ درصد از قطعات دارای مصالح و سازه مقاوم (فلزی و بتنی) هستند، اما ۳۰ درصد باقیمانده فاقد سازه مناسب یا دارای مصالح کم دوام هستند که تهدیدی برای زیست پذیری و ایمنی شهروندان محسوب می شوند. این پژوهش تاکید می کند که استفاده از GIS در سطوح خرد (محله و شهرک) نسبت به سطوح کلان، دقت بالاتری در شناسایی نقاط بحرانی داشته و می تواند به عنوان ابزاری کارآمد برای اولویت بندی اقدامات بازآفرینی و نوسازی شهری مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی شهری ، زیست پذیری ، بافت فرسوده ، سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) ، سازه و مصالح ، شهرک بزین ، شیراز.