مداخله کالبدی، اجتماعی و اقتصادی مدیریت شهری با بافت های فرسوده تهران

بافت فرسوده شهری در مدت زمان طولانی در شهرها شکل گرفته است و در حال حاضر در تکنولوژی جدید و توسعه شهرها گرفتار می باشد. اگرچه بافت فرسوده در گذشته دارای عملکردهای گوناگون بوده ولی در حال حاضر از لحاظ عملکردی و ساختاری دچار نقصان شده و آن گونه که باید نمی تواند جواب گوی مناسبی برای شهروندان باشد. زندگی در این بافت ها با اضطراب، ناهنجاری، ناامنی، افسردگی، کمبود مشارکت اجتماعی و... همراه می باشد. موضوع بهسازی بافت های فرسوده شهرها در یکی دو دهه اخیر مورد توجه برنامه ریزان و مدیران شهری قرار گرفته و کم و بیش اقدام هایی هم در این زمینه انجام شده است، و با شناخت نیازها، تنگناها، توان ها و فرصت های احیای بافت فرسوده از طریق تشریک مساعی و توانمندسازی ساکنین به ایجاد محیطی شایسته برای سکونت ساکنین محلی اقدام کرده اند. فرسودگی بافت بر اثر گذر زمان، بالا رفتن عمر بناها و همچنین کاهش سطح عملکرد و فعالیت آن، قیمت و ارزش آنها کاهش می یابد و قدرت رقابت را از دست می دهد. به دنبال حذف عملکرد و فعالیت در بافت، دست می دهد. پس از این شرایط، کمکم مردم بومی و مصمم به ترک محله و بافت می شوند و این امر اصیل، منجر به گسستگی شبکه اجتماعی آن می شود. این موضوع زمینه ساز هجوم افراد با درآمد پایین و مهاجر به این بافت ها می شود که به دلیل تنوع فرهنگی و اجتماعی، محلات را با معضل عدم حس تعلق مکانی روبرو می سازند؛ این رو زمینه مشارکت بسیار کاهش می یابد. در ایران نوسازی بافت های فرسوده به اشکال مختلف قبل از انقلاب اسلامی شروع شده است. در ابتدا هدف این طرح ها روانبخشی بافت های قدیمی و بیشتر مربوط به شبکه دسترسی بود. سپس در ادامه، بحث نوسازی بافت های فرسوده مطرح شد که نبود رابطه ساختاری این طرح ها با شهر و با طرح های توسعه شهری، علت اصلی عدم تحقق تاریخی برنامه ها شد. در ادامه نوسازی، محورهای فرهنگی (یا شهرسازی تعویضی، نوسازی و بازسازی) تجمیع بافت های مسئله دار شهری و در نهایت، نوسازی و بهسازی ادامه پیدا کرد. در کلیه با ایجاد دفاتر خدمات نوسازی، این طرح ها دیدگاه کالبدی نگاه غالب بود ولی به تدریج، شکست طرح های اجرا و پیشنهاد شده، مدیریت شهری و متولیان نوسازی را به واکاوی در نگرش دیدگاه خود در برخورد با موضوع نوسازی بافت فرسوده واداشت که باعث شد نگرش اجتماعی و مردم محور کمکم جایگاه خود را در این فرایند پیدا کند و حتی نگاه غالب شود. همچنین در ادامه این فعالیت، همکاری همه جانبه تمامی بخش ها اقتصادی و... باعث شد که کالبدی، اجتماعی، مالی بافت فرسوده وارد فرایند نوسازی شود؛ ولی نگرانی جدید از نحوه نوسازی و کیفیت مدیریت شهری و پژوهشگران، سطح زندگی می باشد که نیاز به مدیریت و برنامه ریزی دقیق تری نسبت به مرحله شروع نوسازی و مراحل بعد آن دارد.

کلیدواژه ها:

بافت فرسوده ، شهرداری تهران ، مدیریت شهری