نقدی بر «فرهنگ سخنوران» با تکیه بر شاعران فارس

یکی از آثار ماندگار و کاربردی در پژوهش های معاصر شعر فارسی، فرهنگ سخنوران است که به کوشش عبدالرسول خیامپور در دو جلد تدوین یافته است. مولف در این اثر، فهرستی از تخلص شاعران فارسی زبان را بر اساس حروف الفبا ترتیب داده است که پژوهش گر می تواند با مراجعه به تخلص شاعر مورد نظر خود، منابعی را درباره­ی آن سراینده شناسایی کند. این فرهنگ با همه­ی ارج و اهمیتی که دارد، مانند هر اثر بزرگ دیگر، خالی از ایراد و اشکال نیست و گویا تاکنون توجه ناقدان و صاحب‎نظران را به خود جلب نکرده است. مقاله­ی حاضر می کوشد به اختصار، تعدادی از همین مشکلات و چالش ها را که خواننده در استفاده از فرهنگ سخنوران با آن ها مواجه می شود، با دیگر پژوهش گران در میان بگذارد. از عمده ایرادهای این اثر، ایجاد دو یا چند مدخل برای یک شاعر است. همین امر سبب می شود که خواننده هنگام رجوع به یک مدخل، از دیگر مدخل ها و اطلاعاتی که در ذیل آن ها آمده است، بازبماند. به همین منظور، در این یادداشت ابتدا مقدمه ای در معرفی فرهنگ سخنوران و شیوه­ی نگارش آن خواهد آمد. در ادامه، خواننده با برجسته ترین علت هایی که باعث شده در این فرهنگ برای بعضی شعرا، دو یا چند مدخل ایجاد شود، آشنا خواهد شد و درمی یابد که مولف گاه برای یک شاعر، هم با نام و هم با تخلص، مدخل ایجاد کرده است؛ چنان که در مواردی، هم با شهرت و هم با اسم. گاه تصحیف موجب دو یا چندگانه خوانی شده است. در مواردی مولف خود القابی را برای یک شاعر برساخته و دو یا چند مدخل در نظر گرفته است. بعضی از سرایندگان بدون تخلص، با دو نسبت، مدخل شده اند. در جاهایی نیز، دو تخلص کاملا مشابه، و به صورت متوالی، برای یک شاعر مدخل شده است.

کلیدواژه ها:

تخلص ، خیامپور ، شاعران فارس ، فرهنگ سخنوران ، نقد