هوش هیجانی به عنوان کلید موفقیت در آموزش و روابط اجتماعی

هوش هیجانی (Emotional Intelligence) به عنوان توانایی شناسایی، درک، تنظیم و بهره گیری سازنده از هیجانات خود و دیگران، در دهه های اخیر به یکی از مفاهیم کلیدی در روان شناسی تربیتی و علوم رفتاری تبدیل شده است. برخلاف دیدگاه های سنتی که موفقیت را عمدتا به هوش شناختی (IQ) نسبت می دادند، پژوهش های نوین نشان داده اند که مهارت های هیجانی نقش بنیادینی در موفقیت تحصیلی، شغلی، اجتماعی و حتی سلامت روان افراد ایفا می کنند. در محیط های آموزشی، هوش هیجانی نه تنها بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان تاثیر مستقیم دارد، بلکه بر کیفیت تعاملات بین فردی، میزان سازگاری اجتماعی، کاهش رفتارهای پرخاشگرانه، مدیریت تعارض، افزایش همدلی و تقویت تاب آوری روانی نیز اثرگذار است.هدف مقاله حاضر بررسی جامع نقش هوش هیجانی در نظام آموزش و پرورش و تحلیل تاثیر آن بر روابط اجتماعی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان است. همچنین این پژوهش تلاش دارد راهکارهای عملی و کاربردی برای تقویت مهارت های هیجانی در بستر آموزشی ارائه دهد. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی بوده و داده ها از طریق مطالعه کتابخانه ای، مرور نظام مند منابع علمی داخلی و خارجی، تحلیل نظریه های مرتبط و بررسی پژوهش های تجربی معتبر گردآوری شده اند.یافته های پژوهش نشان می دهد دانش آموزانی که از سطح بالاتری از هوش هیجانی برخوردارند، توانایی بیشتری در تنظیم هیجان ها، مدیریت اضطراب امتحان، حفظ انگیزه درونی، حل مسئله، برقراری ارتباط موثر و سازگاری با محیط مدرسه دارند. علاوه بر این، معلمانی که مهارت های هیجانی قوی تری دارند، در مدیریت کلاس، ایجاد فضای یادگیری حمایتی، کاهش تعارضات دانش آموزی و افزایش مشارکت فعال فراگیران موفق تر عمل می کنند. نتایج همچنین نشان می دهد اجرای برنامه های آموزش مهارت های هیجانی در مدارس می تواند موجب بهبود پیشرفت تحصیلی، افزایش رضایت تحصیلی، کاهش افت تحصیلی، کاهش مشکلات رفتاری و ارتقای تعاملات اجتماعی سالم شود.این پژوهش بر ضرورت ادغام آموزش مهارت های هیجانی در برنامه درسی رسمی مدارس، توانمندسازی حرفه ای معلمان در حوزه سواد هیجانی، طراحی کارگاه های آموزشی برای والدین و تقویت همکاری میان خانواده و مدرسه تاکید می کند. نتایج نشان می دهد هوش هیجانی نه یک مهارت فرعی یا مکمل، بلکه زیرساختی حیاتی برای پرورش نسلی مسئول، خودآگاه، همدل و موفق در جامعه معاصر است. از این رو، سرمایه گذاری در آموزش و تقویت هوش هیجانی در نظام تعلیم و تربیت، به منزله سرمایه گذاری راهبردی در توسعه پایدار فردی و اجتماعی جامعه محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، موفقیت تحصیلی ، روابط اجتماعی ، مهارت های زندگی ، انگیزش ، خودآگاهی ، تاب آوری