بازاریابی داده محور و نقش گمرک در ارتقای رقابت پذیری صادرات ایران: رویکردی کیفی مبتنی بر تحلیل مضمون

صادرات به عنوان یکی از محرک های اصلی رشد اقتصادی کشورها در محیطی پرریسک و متلاطم با چالش هایی چون رقابت جهانی، نوسانات ارزی و مقررات پیچیده گمرکی مواجه است. در چنین شرایطی بازاریابی داده محور و استفاده نظام مند از داده های گمرکی می تواند به عنوان زیرساختی حیاتی برای کاهش ریسک انتخاب بازارهای هدف و ارتقای رقابت پذیری عمل کند. هدف این پژوهش تبیین نقش داده محوری و جایگاه گمرک در مدیریت صادرات ایران و ارائه الگویی بومی برای بهره گیری از داده ها در تصمیم گیری های صادراتی است. با توجه به خلا موجود در ادبیات داخلی که عمدتا رویکرد کمی و مبتنی بر داده های ثانویه داشته اند، این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. داده ها از طریق ۱۳ مصاحبه نیمه ساختار یافته با صادرکنندگان، کارشناسان گمرک و مدیران بازاریابی گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. نتایج نشان داد که داده محوری نه یک ابزار جانبی بلکه زیرساختی کلیدی برای مدیریت ریسک، شناخت بازار و مشتری، نوآوری و ارتقای رقابت پذیری است. همچنین یافته ها آشکار ساخت که مقاومت فرهنگی، مدیریت، ضعف زیرساخت های دیجیتال و محدودیت های ناشی از تحریم موانع اصلی تحقق کامل داده محوری در ایران هستند. این پژوهش با مقایسه یافته های داخلی و بین المللی، اهمیت داده های گمرکی و نهادی را برجسته کرده و الگویی بومی برای ارتقای رقابت پذیری صادرات ایران ارائه می دهد؛ الگویی که هم با ادبیات جهانی همخوانی دارد و هم واقعیت های بومی کشور را منعکس می سازد.

کلیدواژه ها:

بازاریابی داده محور ، گمرک ، رقابت پذیری صادرات ، تحلیل مضمون ، تحول دیجیتال