نقش رویکردهای نوین آموزش زیست شناسی بر تفکر انتقادی و سواد علمی دانش آموزان

در سال های اخیر، ارتقای تفکر انتقادی و سواد علمی به عنوان دو هدف اساسی آموزش علوم، به ویژه آموزش زیست شناسی، مورد توجه پژوهشگران و نظام های آموزشی قرار گرفته است. با این حال، شواهد پژوهشی نشان می دهد که روش های سنتی آموزش زیست شناسی که عمدتا بر انتقال یک سویه محتوا و حفظیات تاکید دارند، در تحقق این اهداف با محدودیت های جدی مواجه اند. در پاسخ به این چالش، رویکردهای نوین آموزش زیست شناسی مبتنی بر یادگیری فعال، پرسش محور و مسئله محور توسعه یافته اند. هدف مقاله مروری حاضر، بررسی و تحلیل نقش این رویکردهای نوین در ارتقای تفکر انتقادی و سواد علمی دانش آموزان است.این مطالعه به صورت یک مقاله مروری نظام مند–تحلیلی انجام شده و منابع علمی معتبر منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ از پایگاه های اطلاعاتی Web of Science، Scopus،ERIC و Google Scholar مورد بررسی قرار گرفته اند. پس از اعمال معیارهای ورود و خروج، مطالعات منتخب بر اساس نوع رویکرد آموزشی، اهداف یادگیری و پیامدهای شناختی تحلیل و طبقه بندی شدند.یافته های مرور نشان می دهد که رویکردهایی نظیر یادگیری مبتنی بر پرسش، یادگیری مبتنی بر مسئله، یادگیری مبتنی بر پروژه، مدل سازی و استفاده از فناوری های دیجیتال، تاثیر معناداری بر تقویت مهارت های تفکر انتقادی، استدلال علمی و درک ماهیت علم دارند. همچنین این رویکردها با پیوند دادن مفاهیم زیست شناسی به مسائل واقعی زندگی، نقش موثری در ارتقای سواد علمی دانش آموزان ایفا می کنند. با وجود این، چالش هایی همچون محدودیت برنامه درسی، آمادگی حرفه ای معلمان و نظام های ارزشیابی سنتی، اجرای موثر این رویکردها را با دشواری مواجه می سازد. در مجموع، نتایج این مقاله بر ضرورت بازنگری در شیوه های آموزش زیست شناسی و تقویت رویکردهای یادگیری فعال در برنامه های درسی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

آموزش زیست شناسی ، رویکردهای نوین آموزشی ، تفکر انتقادی ، سواد علمی ، یادگیری فعال ، آموزش علوم