سکونتگاه های انسانی در معرض آلودگی شدید هوا

آلودگی هوا به ویژه انتشار دی اکسید گوگرد به عنوان یکی از آلاینده های موثر بر سلامت انسان و پایداری اکوسیستم ها، در بسیاری از مناطق صنعتی و پرجمعیت ایران به سطحی بحرانی رسیده است. هدف این پژوهش، تحلیل الگوهای فضایی غلظت SO₂ در مقیاس ملی و شناسایی سکونتگاه های شهری و روستایی در معرض خطر است. برای این منظور از داده های ماموریت Aura و سنجنده طیف سنج OMI در بازه زمانی ده ساله (۲۰۱۵–۲۰۲۴) استفاده شد. داده ها از پایگاه Giovanni استخراج و به صورت میانگین های بلندمدت تهیه گردید. سپس با بهره گیری از روش تحلیل نقاط داغ مبتنی بر شاخص Getis-Ord Gi*، پهنه های دارای تمرکز معنی دار آماری انتشار SO₂ شناسایی شد. تحلیل مکانی نتایج و هم پوشانی آن با داده های جمعیتی سکونتگاه ها انجام پذیرفت. نتایج نشان داد که پهنه های جنوبی و جنوب غربی ایران به ویژه نوار ساحلی خلیج فارس شامل عسلویه، ماهشهر، بندرعباس، شمال شرق (سرخس) و جنوب غرب کرمان (سیرجان) به عنوان نقاط داغ اصلی آلاینده شناخته می شوند. این مناطق به دلیل تمرکز پالایشگاه ها، مجتمع های پتروشیمی، مجتمع های فولادی، نیروگاه های حرارتی و مصرف سوخت های سنگین، بیشترین سطح آلودگی را دارند. برآوردها نشان داد که حدود ۶.۳ میلیون نفر در ۹۸ شهر و بیش از ۲.۱ میلیون نفر در ۲۴۹۱ روستا در معرض سطوح بالای SO₂ قرار دارند. نتایج بیانگر ضرورت بازنگری در سیاست های انرژی و صنعتی، کاهش وابستگی به سوخت های سنگین، ارتقای فناوری های پالایش صنعتی و تقویت نظام پایش کیفیت هوا با رویکرد عدالت محیطی است.

کلیدواژه ها:

دی اکسید گوگرد ، خلیج فارس ، روستا ، شهر ، مخاطرات محیطی