طراحی کالبدی به عنوان تنظیم کننده بار شناختی در فضاهای آموزشی بازخوانی نقش معماری در یادگیری

کیفیت یادگیری در فضاهای آموزشی معمولا به محتوای آموزشی و روش های تدریس نسبت داده می شود، در حالی که نقش محیط کالبدی مدرسه در شکل دهی به فرآیندهای شناختی کمتر به صورت مفهومی مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش با اتکا به نظریه بار شناختی به بازخوانی نقش معماری آموزشی به عنوان عاملی تنظیم کننده در توزیع منابع ذهنی و هدایت توجه پرداخته و تلاش می کند شکاف میان طراحی فضا و سازوکارهای یادگیری را تبیین کند. روش تحقیق از نوع کیفی تفسیری بوده و با تحلیل مفهومی ادبیات نظری، روان شناسی محیطی و بازخوانی انتقادی ضوابط طراحی فضاهای آموزشی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که معیارهای رایج طراحی مدارس عمدتا بر پاسخگویی عملکردی و الزامات فیزیکی تمرکز دارند و ذهن یادگیرنده را به عنوان کنشگری شناختی وارد معادله طراحی نمی کنند. این رویکرد منجر به تولید فضاهایی می شود که بار شناختی بیرونی را افزایش داده و بخشی از ظرفیت محدود حافظه کاری را به صورت ناخواسته مصرف می کنند. در مقابل تحلیل نظری پژوهش نشان می دهد که ویژگی های کالبدی فضا از طریق تاثیرگذاری بر پردازش ادراکی محیط نقش تعیین کننده ای در کاهش یا تشدید بار شناختی دارند. بر این اساس مقاله چارچوبی مفهومی ارائه می دهد که در آن طراحی کالبدی به صورت یک زنجیره مفهومی از «سازمان فضایی» تا «تنظیم بار شناختی» و در نهایت کیفیت یادگیری تبیین می شود. این چارچوب معماری آموزشی را از یک بستر خنثی به عاملی فعال در تنظیم شرایط ذهنی یادگیری ارتقا می دهد. نتایج پژوهش مبنایی نظری برای بازنگری در ضوابط طراحی مدارس فراهم می آورد و بر ضرورت ادغام مفاهیم شناختی و ادراکی در سیاست های طراحی فضاهای آموزشی تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

بار شناختی ، معماری آموزشی ، پردازش ادراکی ، روان شناسی محیطی ، کیفیت یادگیری