ارزیابی پوشش شاخصهای بیوفیلیک در استانداردهای طراحی مدارس و ارائه مولفه های پیشنهادی برای بهبود ضوابط

طراحی بیوفیلیک به عنوان رویکردی انسان محور بر تقویت ارتباط انسان و طبیعت در محیط های مصنوع تاکید دارد و پژوهش های متعدد نقش آن را در ارتقای سلامت روان، کاهش استرس و بهبود عملکرد شناختی نشان داده اند. با وجود گسترش مبانی نظری و شواهد علمی، میزان بازتاب این رویکرد در ضوابط و استانداردهای رسمی طراحی فضاهای آموزشی به ویژه مدارس همچنان محدود و غیرنظام مند است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی میزان پوشش شاخص های طراحی بیوفیلیک در استانداردهای طراحی مدارس ایران و ارائه مولفه هایی برای بهبود ضوابط موجود انجام شده است. این پژوهش با رویکردی کاملا کیفی و مبتنی بر تحلیل اسنادی تفسیری صورت گرفته است. در گام نخست، با مرور ادبیات نظری طراحی بیوفیلیک و روانشناسی محیط شاخص های اصلی بیوفیلیا استخراج و بر اساس الگوهای معتبر بین المللی از جمله طبقه بندی های کلرت و الگوی چهاردهنی برونینگ و همکاران ساماندهی شدند. نشریه طراحی مدارس نشریه شماره (۶۹۷) به عنوان سند مرجع انتخاب و محتوای آن به ویژه فصول مرتبط با فضاهای آموزشی و محوطه به صورت تطبیقی و کیفی مورد تحلیل قرار گرفت. سپس یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه در ضوابط موجود به برخی عناصر طبیعت محور مانند نور طبیعی، تهویه و فضای باز اشاره شده است، اما این موارد عمدتا با رویکردی فنی و حداقلی مطرح شده و فاقد پیوند مفهومی با ابعاد ادراکی، تجربی و روان شناختی فضاهای آموزشی هستند. بر این اساس پژوهش یک چارچوب مفهومی چندلایه مبتنی بر طبیعت، عینی، ادراکی و معنایی ارائه کرده و مجموعه ای از مولفه های کیفی و تجربه محور را برای اصلاح و تکمیل ضوابط طراحی مدارس پیشنهاد می دهد؛ مولفه هایی که می توانند زمینه ارتقای کیفیت تجربه زیسته دانش آموزان در محیط های آموزشی را فراهم سازند.

کلیدواژه ها:

طراحی بیوفیلیک ، ضوابط طراحی مدارس ، استانداردهای طراحی فضای آموزشی ، نشریه ۶۹۷