طراحی نظام مفهومی پیشرفت عادلانه؛ صورت بندی نظری «پیشرفت» و «عدالت» در منظومه فکری مقام معظم رهبری

توسعه یافتگی و ترقی جزو مهم ترین مسائل و آرمان های مصلحان اجتماعی و البته حکومت های گوناگون بوده و زمینه ظهور تجویزهای متعدد اصلاحات اجتماعی برای ملل مختلف را رقم زده است. از سال ۱۳۸۵ واژگان جدیدی به سپهر ادبیات ملی وارد و دهه چهارم انقلاب به نام دهه «پیشرفت و عدالت» نامیده شد. اگرچه تلاش هایی برای تنقیح مفهومی این دو مفهوم محوری صورت گرفته اما همچنان نظامات کشور درگیر دعواهای نظری و تذبذب های خط مشی گذارانه در این زمینه هستند. پژوهش حاضر تلاش دارد از مسیر بازخوانی عمیق نسبت پیشرفت و عدالت در اندیشه آیت الله خامنه ای (به عنوان واضع اصلی عبارت مذکور) با رویکردی اکتشافی و بهره گیری از روش تحلیل مضمون روایت متلائمی از آنها را در قالب «نظام مفهومی پیشرفت عادلانه» ارائه کند. مبنای اصلی این نظام مفهومی آن است که هر نوع تلقی از رشد و پیشرفت با خود تعریفی از درستی و عادلانه بودن را همراه دارد و در واقع هر پیشرفتی در باطن خود تعریفی از عدالت را اتخاذ کرده است. این نظام مفهومی در در لایه اول سه گانه «معنویت، عقلانیت و عدالت» را جهت حاکم بر پیشرفت عادلانه می داند که عبارت دیگری از ۴ گانه «تفکر، علم، زندگی و معنویت» است و در لایه دوم «قوام دولت، قوام نسل و قوام مال» را غایات اصلی و محوری پیشرفت عادلانه تبیین کرده است. مبتنی بر این تلقی، پیشرفت و عدالت نوعی انطباق و همپوشانی کامل با یکدیگر داشته و اساسا «پیشرفت مردم پایه، همان عدالت اجتماعی است». از این رو معیارها و اصول عدالت اجتماعی محور هر نوع پیشرفت خواهند بود.

کلیدواژه ها:

پیشرفت ، عدالت اجتماعی ، توسعه ، حکمرانی اسلامی ، خط مشی گذاری عمومی