نظریه مقایسه اجتماعی و نقش آن در ترویج فرهنگ کتاب و کتابخوانی

نظریه مقایسه اجتماعی به عنوان یکی از چارچوب های بنیادین روان شناسی اجتماعی، به تبیین چگونگی ارزیابی نگرش ها، توانایی ها و رفتارهای فردی از طریق ارجاع به دیگران در بستر تعاملات اجتماعی می پردازد. با وجود کاربرد گسترده این نظریه در حوزه هایی مانند آموزش، سلامت و مصرف رسانه، نقش آن در تبیین رفتار کتاب خوانی و استفاده از کتابخانه ها به صورت نظام مند کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل انتقادی نقش فرایندهای مقایسه اجتماعی در شکل گیری انگیزه مطالعه، هنجارهای کتاب خوانی و بازتعریف نقش اجتماعی کتابخانه ها در جوامع معاصر است. این پژوهش با استفاده از مرور روایی–تحلیلی ادبیات، مطالعات کلاسیک و معاصر حوزه های روان شناسی اجتماعی، جامعه شناسی فرهنگی و علم اطلاعات و دانش شناسی را مورد بررسی قرار داده است. تمرکز تحلیل بر انواع مقایسه اجتماعی (صعودی، نزولی و جانبی)، هنجارهای اجتماعی توصیفی و مقایسه های مبتنی بر هویت در محیط های مطالعه فیزیکی و دیجیتال بوده است. یافته های مرور نشان می دهد که رفتار کتاب خوانی صرفا انتخابی فردی نیست، بلکه کنشی اجتماعی و هنجاری است که به شدت تحت تاثیر گروه های مرجع و ادراک فرد از رفتار دیگران قرار دارد. مقایسه های اجتماعی صعودی و جانبی دست یافتنی می توانند انگیزه مطالعه و استفاده از کتابخانه ها را تقویت کنند، در حالی که مقایسه های غیرواقع بینانه ممکن است به کاهش انگیزش منجر شوند. این مقاله با ارائه یک چارچوب مفهومی تلفیقی، به توسعه نظری مطالعات فرهنگ کتاب خوانی کمک کرده و مسیرهایی برای پژوهش های تجربی و سیاست گذاری فرهنگی مبتنی بر شواهد پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

نظریه مقایسه اجتماعی ، فرهنگ کتاب خوانی ، کتابخانه ها ، هنجارهای اجتماعی ، رفتار فرهنگی