تحلیل مبانی نظری و عملی استقلال دستگاه قوه قضایه و حدود نظارت های داخلی و خارجی

استقلال قوه قضائیه یکی از ارکان بنیادین نظامهای مردم سالار است که تضمین کننده اجرای عدالت، رعایت حقوق شهروندان و حفظ حاکمیت قانون به شمار می آید. این پژوهش با رویکردی تحلیلی - توصیفی، به بررسی مبانی نظری استقلال دستگاه قضایی از منظر حقوق عمومی و فقه اسلامی و نیز به تحلیل جنبه های عملی آن در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران می پردازد. استقلال قاضی و دستگاه قضایی نه به معنای رهایی مطلق از نظارت، بلکه به مفهوم مصون ماندن از نفوذ و فشار سایر قوا و افراد است. از سوی دیگر، نظارت های داخلی مانند نظارت رئیس قوه قضائیه و دادستان انتظامی قضات و نظارت های خارجی (نظیر نظارت مجلس شورای اسلامی و دیوان عدالت اداری) نقش اساسی در تضمین سلامت و کارآمدی این نهاد دارند. بررسی دقیق حدود و شیوه های این نظارت ها نشان می دهد که چالش اصلی ایجاد توازن میان استقلال و پاسخگویی است؛ به نحوی که نه استقلال دستگاه قضایی مخدوش گردد و نه پاسخگویی و شفافیت در عملکرد قضات تضعیف شود. در نهایت پژوهش حاضر بر اصلاح ساختار نظارتی با محوریت شفافیت، نهادینه سازی اخلاق قضایی و تقویت نظارت مردمی به عنوان راهکارهایی جهت تحکیم استقلال واقعی قوه قضائیه تاکید می نماید.

کلیدواژه ها:

استقلال قوه قضائیه ، نظارت قضایی ، تفکیک قوا ، پاسخگویی ، شفافیت ، عدالت قضایی ، حاکمیت قانون