بررسی مشتقات ریشه وفی در قرآن کریم

ریشه «وفی» یکی از ماده های پرکاربرد در قرآن کریم که ۶۵ بار در قالب صیغه های مختلف به کار رفته است. «کلمات مشتق» واژگانی هستند که طبق قواعد صرفی از کلمه دیگری گرفته شده باشند. در پژوهش حاضر، تلاش شد با تکیه بر کلمه کانونی «وفی» و مشتقات آن جایگاه معنایی این واژه در نظام واژگان قرآنی تبیین و بررسی توصیفی شوند. مشتقات این ریشه در دو نوع «فعل» و «اسم» در قرآن به کار رفته اند. مشتقات ریشه مذکور به چهار صورت «باب افعال»، «تفعل»، «تفعیل» و «استفعال» با سه معنای متفاوت در قرآن بازتاب یافته است. مشتقاتی که معنای «وفا کردن» می دهند غالبا در باب «افعال» هستند و با کلمات «عهد»، «عقد»، «نذر» و «کیل» هم نشین شده اند و در قرآن کلمات مترادف با وفای به عهد عبارتند از: «میثاق»، «وعد»، «عقد»، «اصر»، «حلف»، «نحب». مشتقاتی که معنای «قبض روح» می دهند همه در باب «تفعل» هستند و «توفی» شامل «مرگ»، «خواب» و «عروج» می شود و سه ریشه قرآنی به معنای «مرگ» عبارتند از: «موت»، «وفی» و «اجل». مشتقاتی که معنی اخذ و پرداخت به طور کامل را می دهند غالبا در باب تفعیل هستند و با کلمات «آجر»، «اعمال»، «کیل»، «کسبت»، «نصیب»، «دین»، «حساب»، «خیر» و «فی سبیل الله» هم نشین شده اند. فقط مشتق «یستوفون» به باب «استفعال» رفته است که به پرداختن به صورت کامل معنی می دهد و یک بار در قرآن به کار رفته است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی است و با استفاده از منابع کتابخانه ای صورت گرفته است.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، ریشه (وفی) ، مفردات مشتقات ، حوزه معنایی ، وفای به عهد