تناسب قصص قرآن صفات پیامبران و مخاطبان اجتماعی (بررسی مقایسهای چهار سوره پیامبر محور مریم، انبیاء، ص و صافات بر اساس تفسیرالمیزان)

صفات یک چهارم آیات قرآن مربوط به قصص قرآنی است. قصص قرآن یکی از روشهای اثربخش و کارآمد تربیتی بوده و نشان برجسته بینش تاریخی قرآن است. اهداف قرآن را میتوان در قصص نیز مشاهده نمود. داستانهای قرآنی، بر اساس آموزه های قرآن واقعیت هایی هستند که خردمندان از آنها عبرت گرفته و موجب هدایت مومنان می شوند. آیات تاریخی قرآن در سه بخش اصلی داستان، گذشتگان قصه پیامبران و وقایع دوره نبوی سنخ شناسی می شوند. اکثر پژوهشگران قرآنی به جنبه های گفتمانی پیامبران با مردم و مخالفانشان پرداخته اند، درحالی که بخش مهم دیگر این بخش که مغفول واقع شده و کمتر به آن پرداخته شده، اختصاص به بررسی پیامبران داشته است. بر این اساس هدف مقاله حاضر بررسی نقش قصص قرآنی در معرفی صفات پیامبران بر اساس تفسیر المیزان خواهد بود. نتایج نهایی پژوهش در خصوص چهار سوره مریم، انبیاء، ص و صافات بر حسب ده شاخص گزارش شده اند. در مجموع ۱۳۰ صفت پیامبران در دو دسته صفات منتسب به خداوند (۷۲ صفت) و منتسب به خود پیامبران (۵۸ صفت) سنخ شناسی و شمارش شده اند. بیشترین صفات پیامبران به ترتیب فراوانی در سوره ص (۵۲ صفت)، مریم (۳۹ صفت)، سوره صافات (۲۹ صفت) و سوره انبیاء (۲۰ صفت) گزارش شده اند. بیشترین صفات پیامبران منتسب به خداوند عبارتند از مشمول رحمت الهی (۹ بار)، موهبت الهی (۷ بار)، نجات الهی، استجابت الهی، ندای خداوندی، خدا، ذکرشان را در اقوام بعد باقی گذارده، سلام خدا بر پیامبرانش، خدا پاداش دهنده پیامبران (هر کدام ۴ مرتبه). بیشترین صفات منتسب به پیامبران عبارتند از نبی بودن و بندگی مومن خدا بودن (هر کدام ۷ بار)، از صالحین بودن (۶ بار)، نیکوکار بودن (۵ مرتبه)، برخورداری از صداقت (۴ بار). پیامبر اسلام (ص) به منزله مخاطب اجتماعی در دو سوره مریم و ص و همچنین مسلمانان به مثابه مخاطب اجتماعی در دو سوره انبیاء و صافات شناسایی شده اند. بنابر نظر تفسیر المیزان بندگی مومن به منزله ویژگی اساسی و بنیادین صفات پیامبران معرفی شده است. پیامبران به دلیل ویژگی بندگی مومن به مثابه نیکان برگزیده، راستگو، مخلص، مشمول مواهب هدایت، رحمت و نعمت الهی، به دو دلیل به عنوان انسان های الگو و نمونه (اسوه حسنه) محسوب شده اند: الف) برخورداری از صفات منتسب به خداوند ب) برخورداری از صفات منتسب به پیامبران. براساس معارف ارزشمند قصص قرآنی دریافت می شود که خصوصیات پیامبران به منزله خاستگاه بنیادین این مهم گزارش شده اند. برخورداری پیامبران از فضایل و کمالات مورد شناسایی، زمینه ای بنیادین و اساسی برای ضرورت و انگیزه پیروی از ایشان و الگو شدن برای انسان ها را فراهم نموده است.

کلیدواژه ها:

قصص ، قرآن ، صفات پیامبران ، اسوه حسنه ، انسان نمونه ، تفسیر المیزان