فراتحلیل: بررسی جامعه شناختی عوامل و موانع ساختاری شایسته سالاری در ایران

شایسته سالاری، به عنوان اصل بنیادین توزیع عادلانه فرصت ها و منابع، در ایران با چالش های پیچیده ای مواجه است که ریشه در نابرابری های ساختاری، ساختارهای قدرت و پویایی های اجتماعی _ فرهنگی دارد. این پژوهش با استفاده از فراتحلیل کیفی تماتیک، یافته های ۳۰ مقاله داخلی (۱۳۸۰-۱۴۰۴) را تحلیل کرده و شایسته سالاری را از منظر سه تم ساختاری (۱.نابرابری های ساختاری، ۲. ساختارهای قدرت، و ۳. پویایی های اجتماعی _ فرهنگی) بررسی می کند. روش شناسی پژوهش شامل کدگذاری باز، محوری و انتخابی عوامل موثر و موانع بازدارنده است که در سطح ساختاری سازمان دهی شده اند. در این ۳۰ مقاله، تعداد عوامل موثر در سطح کلان ۹۳ و موانع بازدارنده ۱۰۳ مانع بودند. یافته ها نشان می دهند که نابرابری های ساختاری به طور یک جانبه و منفی عمل کرده و دسترسی برابر را محدود می کند؛ ساختارهای قدرت دوگانه هستند اما موانع بازدارنده آن غالب بوده و شفافیت را مختل می کنند؛ پویایی های اجتماعی _ فرهنگی نیز دوگانه اند اما گرایش های روابط محور آن غالب بوده و انگیزه تلاش فردی را کاهش می دهند. تعامل بازدارنده های سه تم، (به ویژه موانع نابرابری های اقتصادی، تمرکز قدرت و پارتی بازی)، چرخه ای منفی ایجاد کرده که شایسته سالاری را به شدت محدود کرده و مانع تحقق عدالت اجتماعی شده است.

کلیدواژه ها:

شایسته سالاری ، نابرابری های ساختاری ، ساختارهای قدرت ، پویایی های اجتماعی _ فرهنگی ، عدالت اجتماعی ، فراتحلیل کیفی تماتیک