سیاست گذاری عمومی و انسجام اجتماعی : بازخوانی انتقادی سیاستهای دوره پس از جنگ تحمیلی عراق علیه ایران

مقاله حاضر با هدف بازخوانی انتقادی جایگاه انسجام اجتماعی در سیاست گذاری عمومی ایران در دوره پس از جنگ تحمیلی عراق علیه ایران نوشته شده است. جامعه ایران در چهار دهه گذشته بارها با شوک ها و بحران های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مواجه بوده است؛ بحران هایی که اگرچه در مقاطع مختلف موجب فعال شدن سرمایه اجتماعی و همبستگی کوتاه مدت شده اند، اما به دلیل ضعف اعتماد نهادی و فقدان اصلاحات ساختاری، نتوانسته اند به انسجامی پایدار منجر شوند. یافته های تحقیق حاضر که به روش تحلیل نظری و ثانویه حاصل شده نشان می دهد چرخه انسجام و تاب آوری اجتماعی در ایران ماهیتی ناپایدار و متناوب دارد. در دوره هایی مانند سازندگی و اصلاحات، سیاست های توسعه زیرساختی، گسترش آموزش عالی، بهبود نسبی رفاه اجتماعی و تقویت طبقه متوسط، به افزایش اعتماد، مشارکت و امید اجتماعی کمک کرده و زمینه ساز انسجام بیشتر شده اند. در مقابل، تعلیق اصلاحات، غلبه رویکردهای ایدئولوژیک، تمرکزگرایی سیاسی و نادیده گرفتن مطالبات اجتماعی در سال های بعد، موجب فرسایش سرمایه اجتماعی، کاهش تعلق ملی، گسترش فساد و تعمیق شکاف های اجتماعی شده است. این ناپایداری ریشه در ساختار متمرکز سیاست گذاری، غلبه نگاه امنیتی کوتاه مدت و فقدان عدالت ساختاری دارد. بر این اساس، بازسازی انسجام اجتماعی نیازمند گذار به حکمرانی یادگیرنده و مشارکتی، تقویت اعتماد نهادی، شفافیت، عدالت اجتماعی و اتخاذ سیاست های ایران محور و عقلانی است.

کلیدواژه ها:

سیاست گذاری عمومی ، انسجام اجتماعی ، تاب آوری اجتماعی ، حکمرانی مشارکتی ، حکمرانی یادگیرنده