روندهای اصلی سیاست گذاری امنیتی جمهوری اسلامی ایران در فاصله زمانی ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰

تحولات امنیتی منطقه غرب آسیا در فاصله سال های ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰، جمهوری اسلامی ایران را با مجموعه ای از تهدیدات پیچیده، چندسطحی و فرامرزی مواجه ساخت که ماهیت سیاست گذاری امنیتی این کشور را به طور بنیادین دگرگون کرد. بحران سوریه، خروج نیروهای ایالات متحده از عراق، ظهور و گسترش داعش، تشدید رقابت منطقه ای با عربستان سعودی و اجرای سیاست «فشار حداکثری» آمریکا، محیط امنیتی ایران را وارد مرحله ای جدید کرد که دیگر صرفا با الگوهای سنتی دفاع سرزمینی قابل مدیریت نبود. در همین چارچوب، پرسش اصلی پژوهش آن است که سیاست گذاری امنیتی جمهوری اسلامی ایران در فاصله سال های ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰ تحت تاثیر چه تحولاتی شکل گرفته و این تحولات چگونه به بازتعریف مفهوم و الگوی امنیت ملی ایران انجامیده است؟ این پژوهش با بهره گیری از چارچوب نظری امنیت سازی و با روش کیفی توصیفی– تحلیلی، روندهای اصلی سیاست گذاری امنیتی ایران را بررسی می کند و نشان می دهد که چگونه تغییر در ادراک تهدیدات، سیاست های عملی جمهوری اسلامی ایران را در سطوح داخلی، منطقه ای و بین المللی جهت دهی کرده است. یافته ها حاکی از آن است که سیاست امنیتی ایران در این دوره بر سه محور اساسی استوار بوده است: نخست، تهدیدمحوری و واکنش فعال از طریق شناسایی پیش دستانه تهدیدات و مدیریت آن ها در خارج از مرزها، دوم، تعمیق عمق راهبردی منطقه ای با اتکا بر محور مقاومت و شبکه ای از بازیگران هم پیمان و سوم، شکل دهی به بازدارندگی چندلایه با بهره گیری هم زمان از ابزارهای نظامی، اقتصادی، سیاسی، فناورانه و سایبری. نتایج پژوهش نشان می دهد که امنیت در رویکرد جمهوری اسلامی ایران طی این دهه، مفهومی چندبعدی یافته و فراتر از بعد نظامی، حوزه های اقتصادی، اجتماعی، هویتی و فناوری را نیز دربرگرفته است. در نهایت، می توان گفت سیاست گذاری امنیتی ایران در فاصله ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۰ الگویی ترکیبی، منعطف و مقاومتی را شکل داده است که هدف آن مدیریت تهدیدات پیچیده، افزایش تاب آوری داخلی و حفظ موازنه قدرت در محیط امنیتی متحول منطقه ای بوده است.

کلیدواژه ها:

Security Policymaking ، National Security ، Deterrence ، Sanctions ، Proxy Wars ، سیاستگذاری امنیتی ، امنیت ملی ، بازدارندگی ، تحریم ، جنگهای نیابتی