مدیریت آموزشی در شرایط بحران ترک رفتارهای ناهنجار در دانش آموزان

پدیده ترک تحصیل دانش آموزان، به ویژه آنانی که با سابقه رفتارهای ناهنجار (از قبیل پرخاشگری، بی انضباطی مزمن، انزوای اجتماعی، خشونت کلامی و فیزیکی) همراه است، یکی از پیچیده ترین بحران های پیش روی نظام های آموزشی معاصر محسوب می شود که تبعاتی فراتر از مرزهای مدرسه و فرد، بر پیکره سلامت اجتماعی و توسعه پایدار وارد می سازد. این بحران، صرفا یک شکست تحصیلی نیست، بلکه نشانه ای آشکار از ناکامی نظام آموزشی در ایجاد یک محیط امن، جذاب، حمایتگر و مرتبط با نیازهای دانش آموزان در معرض خطر است. مدیریت آموزشی در مواجهه با این بحران، نیازمند عبور از رویکردهای انضباطی تک بعدی و تنبیه محور، و حرکت به سمت الگویی جامع، پیشگیرانه، واکنشی و ترمیمی است که ریشه های فردی، خانوادگی، مدرسه ای و اجتماعی این پدیده را مورد توجه قرار دهد. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از مرور نظام مند ادبیات پژوهش در حوزه روانشناسی تربیتی، مدیریت بحران و مددکاری اجتماعی، به تبیین ابعاد این بحران می پردازد. یافته ها موید آن است که ترک تحصیل همراه با ناهنجاری رفتاری، اغلب نتیجه تداوم یک چرخه معیوب تعامل منفی بین دانش آموز و محیط آموزشی، شکست در ایجاد احساس تعلق، تجربه مکرر شکست تحصیلی، فقدان حمایت های روانی-اجتماعی هدفمند و ناتوانی سیستم در ارائه پاسخ های جایگزین انضباطی است. چالش های مدیریت این بحران، شامل کمبود منابع تخصصی، مقاومت در برابر تغییر رویه های سنتی، بار سنگین کاری معلمان، هماهنگی ضعیف بین مدرسه و نهادهای حمایتی خارجی، و نگرش های انگ زای موجود در جامعه است. در پاسخ به این چالش ها، مقاله حاضر راهکارهای عملیاتی در سه سطح کلان (سیاست گذاری)، میانی (مدرسه) و خرد (کلاس درس) ارائه می دهد که بر پایه اصول «مداخله زودهنگام»، «حمایت چندلایه»، «عدالت ترمیمی»، «توانمندسازی معلمان» و «مشارکت جامعه محور» استوار است. هدف نهایی، طراحی نظامی از پشتیبانی است که قادر باشد پیش از رسیدن به نقطه بحران ترک تحصیل، دانش آموز را شناسایی کند، نیازهایش را پاسخ گوید و او را به عنوان عضوی ارزشمند در شبکه ارتباطی مدرسه نگه دارد.

کلیدواژه ها:

مدیریت آموزشی در بحران ، ترک تحصیل ، رفتارهای ناهنجار دانش آموزان ، عدالت ترمیمی ، مداخله زودهنگام ، حمایت چندلایه ، مشارکت خانواده ، تاب آوری مدرسه ، روانشناسی تربیتی