حقوق دفاعی متهم درمرحله تحقیقات مقدماتی و ضمانت اجرای آن در نظام حقوق کیفری ایران

مرحله تحقیقات مقدماتی به عنوان سنگ بنای دادرسی کیفری، حساس ترین مرحله فرآیند کیفری است، زیرا در این مرحله پایه های اتهام شکل می گیرد و ادله جمع آوری می شود. نقض حقوق دفاعی متهم در این مرحله، نه تنها آسیبی به خود متهم وارد می آورد، بلکه کل جریان دادرسی کیفری را مخدوش کرده و می تواند به صدور آرای ناعادلانه منجر شود. از این رو، حمایت موثر از حقوق متهم در تحقیقات مقدماتی و تضمین رعایت اصول حاکم بر دادرسی در این مرحله، اهمیتی بنیادین دارد. این حمایت زمانی عملی و واقعی می شود که ضمانت اجراهای مناسب و کارآمدی برای نقض این حقوق پیش بینی شده و به کار گرفته شود.ضمانت اجرا، ابزاری است که اجرای موثر قواعد حقوقی را تضمین می کند و در حقیقت، وجه امتیاز حقوق از سایر قواعد اجتماعی محسوب می شود. بدون ضمانت اجرا، قواعد حقوقی صرفا توصیه اخلاقی باقی می مانند و قدرت اجبار خود را از دست می دهند. در حوزه دادرسی کیفری، ضمانت اجراها به دو دسته تقسیم می شوند: دسته اول، ضمانت اجراهای مربوط به جریان دادرسی که شامل بطلان اعمال و عدم پذیرش ادله قضایی است؛ دسته دوم، ضمانت اجراهای مربوط به نقض کنندگان اصول که در قالب مسئولیت کیفری، مدنی و انتظامی تجلی می یابد.به عنوان نمونه، هرگاه ضابطین قضایی با نقض حریم خصوصی و بدون اجازه مقام قضایی در جرایم غیرمشهود اقدام به بازرسی خودرو نمایند، ادله تحصیل شده قابلیت پذیرش نداشته و دادگاه موظف است حکم به برائت متهم صادر کند.با این حال، علی رغم اهمیت موضوع، جنبه های متعددی از ضمانت اجراهای نقض حقوق دفاعی متهم در مرحله تحقیقات مقدماتی همچنان مبهم و نیازمند بررسی دقیق است.

کلیدواژه ها:

تحقیقات مقدماتی ، فرآیند کیفری ، حقوق دفاعی ، اصلاحات قانونی ، ضمانت اجرا