طراحی بام اراک در کوی مستوفی، محله باغ خلج: رویکردی تلفیقی از معماری منظر، ایجاد هویت مکانی و گردشگری

امروزه، تبدیل فضاهای نامناسب یا کالبدی ناکارآمد شهری به گره های فرهنگی-گردشگری، یکی از راهبردهای کلیدی در باززنده سازی بافت های فرسوده شهری است. کوی مستوفی در محله باغ خلج اراک با وجود موقعیت استراتژیک میان سرا، دسترسی مناسب و پتانسیل دید منظره ای به کل شهر همچنان به عنوان یک فضای متروکه یا نیمه استفاده شده باقی مانده است. این پژوهش با هدف طراحی «بام اراک» در این مکان و با رویکردی تلفیقی از معماری منظر، ایجاد هویت مکانی و گردشگری شهری انجام شده است. روش پژوهش، ترکیبی (کیفی-کمی) و مبتنی بر طراحی مبتنی بر پژوهش (Research by Design) است که در آن از ابزارهایی چون تحلیل سایت، مصاحبه با ذینفعان محلی، نقشه خوانی GIS، تحلیل هویت فرهنگی-تاریخی محله و شبیه سازی سه بعدی استفاده شده است. یافته ها نشان می دهند که طراحی هوشمند «بام اراک» می تواند با بازخوانی هویت های محلی (مانند آب انبارهای سنتی، باغ های میراث فرهنگی، و صنعت فرش بافی اراک)، همزمان به سه هدف تقویت حس تعلق مکانی، جذب گردشگر داخلی و ایجاد فضایی چندلایه برای تعامل اجتماعی دست یابد. مدل پیشنهادی، با تلفیق عناصر منظر طبیعی (درختان بومی، آب نماهای کم مصرف) و منظر فرهنگی (مجسمه های تعاملی، دیوارهای روایی دیجیتال، فضاهای نمایش فرش دست باف)، فضایی هویت آفرین و گردشگرپذیر خلق می کند که در عین حال با اقلیم خشک و نیمه خشک اراک سازگار است. این مقاله با ارائه یک چارچوب نوین برای طراحی فضاهای سرپوشیده و ارتفاعی در بافت های فرسوده شهرهای متوسط کلان ایران، می تواند الگویی برای پروژه های شهری پایدار و فرهنگی باشد.

کلیدواژه ها:

بام اراک ، کوی مستوفی ، باغ خلج ، معماری منظر ، هویت مکانی ، گردشگری شهری ، فضای عمودی ، باززنده سازی شهری.