طراحی شهر هوشمند با تلفیق اینترنت اشیا و هوش مصنوعی: رویکردی معماری-شهرسازی برای فضاهای عمومی پاسخگو در کلانشهر اراک

طراحی شهر هوشمند در دهه های اخیر به سرعت از یک رویکرد صرفا فناوری محور به سمت مفاهیم انسان محور، اکولوژیک و تطبیق پذیر تکامل یافته است. با این حال، در بسیاری از شهرهای در حال توسعه، از جمله شهرهای ایران، این تحول هنوز به طور کافی در طراحی های معماری و شهرسازی منعکس نشده است. این پژوهش با هدف تلفیق اینترنت اشیا و هوش مصنوعی در طراحی فیزیکی فضاهای عمومی شهری و با رویکردی معماری-شهرسازی، به دنبال تعریف مفهوم فضای عمومی پاسخگو () در بستر شهر هوشمند است. با استفاده از روش ترکیبی (کیفی-کمی) و مطالعه موردی در کلانشهر اراک، داده ها از طریق مصاحبه با ۲۰ خبره در حوزه های معماری، شهرسازی، فناوری اطلاعات و مدیریت شهری، همراه با مشاهده میدانی و تحلیل اسنادی جمع آوری شد. یافته ها نشان داد که فضاهای عمومی سنتی در اراک، علیرغم پتانسیل طراحی خوب، فاقد توانایی واکنش به نیازهای پویای شهروندان و شرایط محیطی هستند. بر این اساس، چارچوب طراحی فضاهای عمومی پاسخگو ارائه شد که در سه سطح عمل می کند: (۱) سطح زیرساختی: جاسازی حسگرهای IoT در عناصر معماری شهری (کف پوش، نورپردازی، مبلمان شهری) برای جمع آوری داده های بلادرنگ از ترافیک پیاده، آب وهوای محلی، صدا و نور؛ (۲) سطح هوشمند: استفاده از الگوریتم های یادگیری ماشین (به ویژه XGBoost و شبکه های عصبی ساده) برای تحلیل رفتار شهروندان و پیش بینی الگوهای استفاده از فضا؛ و (۳) سطح طراحی: تبدیل خروجی های هوش مصنوعی به واکنش های فیزیکی و تعاملی در فضا مانند تنظیم خودکار نور، فعال سازی سایه بان های پویا، یا نمایش محتوای تعاملی در صفحات نمایش هوشمند. این چارچوب با استفاده از ابزارهای متن باز و با هزینه ای نسبتا پایین، قابل پیاده سازی در مقیاس آزمایشی (مثلا در میدان امام خمینی اراک) است. پژوهش حاضر نشان می دهد که طراحی شهر هوشمند در ایران نباید محدود به نصب دوربین یا سیستم های کنترلی باشد، بلکه باید به عنوان فرآیندی ترکیبی از فناوری، معماری و رفتار انسانی درک شود که در آن، فضاهای شهری نه تنها زیبا، بلکه «هوشمند قابل لمس» باشند.

کلیدواژه ها:

طراحی شهر هوشمند ، اینترنت اشیا ، هوش مصنوعی ، فضای عمومی پاسخگو ، معماری تطبیق پذیر ، شهرسازی مبتنی بر داده ، اراک ،