از تربیت تکنسین تا پرورش حکیم: بازخوانی مبانی و مولفه های تعلیم و تربیت اصیل ایرانی-اسلامی

زمینه و هدف: نظام تعلیم و تربیت معاصر در ایران، علی رغم دستاوردهای کمی، با بحران معنا، گسست هویتی و غلبه رویکردی ابزاری و فنی مواجه است که بر تربیت انسان هایی تک بعدی و متخصص متمرکز است تا پرورش انسان هایی کامل و حکیم. این پژوهش با هدف بازگشت به ریشه ها و احیای گنجینه غنی فرهنگی، به بازخوانی و تبیین مبانی، اصول و مولفه های کلیدی الگوی تعلیم و تربیت اصیل ایرانی-اسلامی می پردازد.روش شناسی: این مقاله با بهره گیری از روش مروری-تحلیلی و رویکردی هرمنوتیکی، به بررسی و تحلیل نظام مند متون بنیادین فلسفی، عرفانی و تربیتی در سنت ایرانی-اسلامی و همچنین پژوهش های معاصر در این حوزه پرداخته است. منابع کلیدی از پایگاه های اطلاعاتی سیویلیکا، نورمگز و مگیران در بازه زمانی ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۳ استخراج و مورد تحلیل قرار گرفته اند.یافته ها: تحلیل منابع نشان داد که الگوی تربیت اصیل ایرانی-اسلامی بر چهار ستون اصلی استوار است: ۱) حکمت محوری به جای دانش اندوزی: هدف غایی تربیت، انباشت اطلاعات (علم) نیست، بلکه رسیدن به حکمت (معرفت توام با بصیرت و فضیلت) است که به زندگی معنا می بخشد. ۲) وحدت علم و عمل: دانش زمانی ارزشمند است که در عمل و منش فرد تجلی یابد و منجر به تحول درونی شود. ۳) مربی گری به جای معلمی: رابطه استاد و شاگرد، رابطه ای عمیق، وجودی و مبتنی بر الگوبودن (مربی) است، نه صرفا انتقال اطلاعات (معلم). ۴) تربیت جامع نگر: این الگو به دنبال پرورش هماهنگ تمام ساحت های وجودی انسان (جسمانی، عقلانی، عاطفی و روحانی) برای نیل به مقام «انسان کامل» است.نتیجه گیری: تعلیم و تربیت اصیل ایرانی-اسلامی، یک پارادایم انسان گرای معنوی است که می تواند به مثابه یک آلترناتیو قدرتمند برای چالش های نظام آموزشی مدرن مطرح شود. این الگو با محور قرار دادن «پرورش» به جای «آموزش» صرف، ظرفیت آن را دارد که نسلی متعهد، خلاق، خودآگاه و دارای هویتی ریشه دار تربیت کند.

کلیدواژه ها:

تعلیم و تربیت ایرانی-اسلامی ، حکمت ، تربیت جامع نگر ، مربی ، انسان کامل ، فلسفه تعلیم و تربیت.