ساخت و اعتباریابی پرسشنامه حلم در حیطه هیجان خشم بر اساس منابع اسلامی

در فرهنگ اسلامی، حلم یکی از مفاهیمی است که ارتباطی تنگاتنگ با تنظیم هیجانات به ویژه تنظیم خشم دارد. این مقاله به فرایند ساخت پرسشنامه حلم در حیطه هیجان خشم می پردازد که در آن از دو رویکرد کیفی و کمی استفاده شده است. در بخش کیفی، با استفاده از روش «تحلیل محتوای کیفی عرفی»، یک مدل مفهومی برای حلم بر اساس منابع اسلامی با تاکید بر کنترل خشم به دست آمد. بر اساس یافته های حاصل از پژوهش کیفی، پرسشنامه ای ۶۰ گویه ای تنظیم شد و بر نمونه ای بالغ بر ۸۲۴ عضو شبکه های اجتماعی ایتا، واتساپ و تلگرام اجرا گردید. با استفاده از روش «تحلیل عاملی اکتشافی»، چهار عامل اصلی (مدیریت شناختی، بخشایش گری، عصبانیت و ایستایی فکر) و سه خرده عامل برای عامل اول (کنترل آگاهانه، درگیرنشدن و همدلی) کشف گردید. روایی محتوا با استفاده از شاخص CVI بررسی شد. بر روی بخشی از نمونه (۱۷۶ نفر) همزمان مقیاسی برای سنجش «پرخاشگری» اجرا شد که «روایی ملاک» را تایید کرد. شواهد هم گرا و افتراقی برای روایی سازه، ارائه و مطلوب ارزیابی شد. پایایی درونی پرسشنامه توسط روش آلفای کرونباخ ۰.۹۵۹ محاسبه و تایید شد. در سطح عامل ها و خرده عامل ها نیز پایایی درونی، بررسی و تایید شد.

کلیدواژه ها:

حلم ، خشم ، پرخاشگری ، پرسش نامه حلم ، تحلیل محتوای کیفی ، تحلیل عاملی اکتشافی