پویایی فضایی زمانی LULC و پوشش گیاهی و ارتباط آن با پدیده جزایر گرمایی در شهر رشت

رشد شتابان و غیرقابل کنترل شهرنشینی در کلان شهرهای مرطوب شمال ایران، مانند رشت، باعث تبدیل اراضی کشاورزی و سبز به سطوح نفوذناپذیر شده که به تشدید جزایر گرمایی شهری (SUHI) و کاهش کیفیت زیست شهری منجر شده است. این پژوهش با هدف تحلیل تغییرات بلندمدت کاربری اراضی و پوشش زمین (LULC) و تاثیر آن ها بر الگوهای دمای سطح زمین (LST) در رشت از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ انجام شده است. داده های حرارتی ماهواره های Landsat برای استخراج LST با الگوریتم های اختصاصی هر سنجنده به کار گرفته شده و برای رفع نواقص SLC در ETM+، از ترکیب زمانی و نرمال سازی پرتوی استفاده شده است. نقشه های LULC و ساختار شهری با تصاویر Landsat و Sentinel-۲ و استفاده از شاخص های طیفی NDVI، NDBI، DBI و EBBI تولید شده و روابط بین ساختار پوشش و دمای سطح با تحلیل همبستگی کمی بررسی شد. نتایج نشان می دهد سهم سطوح ساخته شده از حدود ۴۱ درصد به ۶۳ درصد افزایش یافته و پوشش سبز و اراضی کشاورزی کاهش یافته است؛ این تغییرات با افزایش محسوس LST و ثبت بیشترین دما در سال ۲۰۱۶ هم زمان بوده است. همبستگی منفی میان NDVI و LST و همبستگی مثبت میان شاخص های ساخت وساز و دمای سطح، نشان دهنده تاثیر سطوح نفوذناپذیر بر گرمایش شهری است. در نتیجه، تقویت شبکه های سبز آبی و استفاده از مصالح نفوذپذیر برای ارتقای تاب آوری حرارتی و برنامه ریزی اقلیم محور پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

تحلیل فضایی زمانی ، تغییر کاربری و پوشش زمین (LULC) ، تنوع کاربری زمین ، جزیره گرمایی سطحی شهری (SUHI) ، دمای سطح زمین (LST) ، سنجش ازدور حرارتی مادون قرمز