کارکرد آیین های مذهبی در بازتولید فضاهای جمعی: مطالعه نقش مراسم عاشورا در شکل گیری سرزندگی شهری محله جوادیه تهران

در دهه های اخیر، توجه به نقش آیین های جمعی در پویایی فضاهای شهری و بازتولید انسجام اجتماعی، به ویژه در شهرهای خاورمیانه، افزایش یافته است. این پژوهش به بررسی چگونگی تاثیر آیین های مذهبی بر بازآفرینی فضا، تقویت سرمایه اجتماعی و شکل گیری هویت فرهنگی در بافت شهری جوادیه (تهران) می پردازد. مطالعه حاضر با رویکرد کیفی و در قالب راهبرد مطالعه موردی انجام شد. داده ها از طریق ۱۹ مصاحبه نیمه ساخت یافته با ساکنان و برگزارکنندگان آیین های مذهبی و نیز مشاهدات میدانی گردآوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل تماتیک و با بهره گیری از نرم افزار MAXQDA ۲۰۲۲ صورت گرفت. نتایج نشان داد آیین ها موجب دگرگونی موقت فضاهای روزمره و افزایش سرزندگی فضایی می شوند، روابط اجتماعی را بازسازی کرده و حس اعتماد و همبستگی را میان ساکنان تقویت می کنند. همچنین، آیین ها به مثابه سازوکار حافظه جمعی عمل کرده و هویت فرهنگی محله را تثبیت می کنند. در عین حال، ضعف حمایت نهادی و نبود چارچوب های رسمی مشارکتی از چالش های اصلی در پایداری این فرایندهاست. یافته ها بر اهمیت رویکردهای اجتماع محور در سیاست گذاری شهری و ضرورت به رسمیت شناختن آیین ها به عنوان سرمایه فرهنگی و ابزار بازآفرینی شهری تاکید می کنند. این مطالعه با ارائه بینشی میان رشته ای از پیوند فضا، آیین و اجتماع، درک جدیدی از پویایی های فرهنگی در شهرهای معاصر ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

آیین شهری ، سرمایه اجتماعی ، حافظه جمعی ، هویت فرهنگی ، فضای عمومی ، بازآفرینی شهری