پهنه بندی اکولوژیکی اراضی خراسان جنوبی برای تولید آنغوزه (Ferula assa-foetida L.) با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی: نهبندان)
محل انتشار: فصلنامه اکولوژی انسانی، دوره: 4، شماره: 13
سال انتشار: 1404
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 5
نسخه کامل این مقاله ارائه نشده است و در دسترس نمی باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_LAEC-4-13_019
تاریخ نمایه سازی: 17 بهمن 1404
چکیده مقاله:
آنغوزه (Ferula assa-foetida L.) از گونه های دارویی- صنعتی کلیدی ایران است که توسعه کشت آن می تواند همزمان به حفاظت رویشگاه های طبیعی، اشتغال محلی و کاهش خام فروشی کمک کند. این پژوهش با هدف ارزیابی مکانی تناسب اکولوژیکی برای استقرار و توسعه آنغوزه در شهرستان نهبندان و ارائه «نقشه عمل» برای تصمیم گیری اجرایی انجام شد. داده های توپوگرافی از DEM با تفکیک ۳۰ متر، اقلیم ۱۵ ساله (بارندگی، دما و رطوبت)، و داده های خاک سطحی (۰–۳۰ سانتی متر: بافت، pH، EC، ماده آلی، نیتروژن، فسفر، پتاسیم، آهک، گچ و رطوبت اشباع) گردآوری و به شبکه ۳۰ متری همسان سازی شد. نرمال سازی لایه ها با توابع فازی مناسب (fuzzy large/small/medium/optimum) انجام گرفت. وزن دهی معیارها با AHP بر پایه قضاوت ۱۵ خبره و در نرم افزار Expert Choice محاسبه شد (CR=۰.۰۵<۰.۱). هم پوشانی نهایی با عملگر گاما در ArcGIS Pro ۳.۴ (γ=۰.۸) و طبقه بندی Jenks به دست آمد. «بارندگی» با وزن نسبی ۰.۲۱۹ موثرترین عامل بود؛ پس از آن «ارتفاع» (۰.۱۴۶) و «دما/LST» (۰.۱۲۰) قرار گرفتند. بسته بافت خاک سهم میان مرتبه ای داشت (شن ۰.۰۷۳، سیلت ۰.۰۴۰، رس ۰.۰۲۲) و شاخص های اصلاح گر شامل رطوبت اشباع (۰.۰۶۶) و جهت شیب (۰.۰۶۱) طبقات را تعدیل کردند. در شیمی خاک،pH (۰.۰۵۹) و شوری (EC=۰.۰۴۵) کانون های محدودکننده موضعی را مشخص ساختند؛ عناصر غذایی نیتروژن (۰.۰۳۴)، پتاسیم (۰.۰۱۹) و فسفر (۰.۰۱۰) و نیز آهک (۰.۰۱۱) و گچ (۰.۰۰۷) نقشی ثانوی و قابل مدیریت داشتند. نقشه نهایی، هسته های «خیلی مناسب/ مناسب» را عمدتا در کمربندهای کوه پایه ای شمال و برآمدگی های مرکزی– شرقی نشان داد؛ در مقابل، دشت های جنوب و جنوب غرب به دلیل هم زمانی کم بارشی، LST بالا و در برخی نقاط بافت فوق شنی/ شوری در طبقات «متوسط تا ضعیف» قرار گرفتند. اسکلت مکانی تناسب آنغوزه در نهبندان با سه ستون «بارش– ارتفاع– دما» بنا و با «بافت– شیمی خاک– جهت شیب» تراش می خورد. بر این اساس، تمرکز سرمایه گذاری و ترویج در جزایر «خیلی مناسب/ مناسب» شمال و شرق، و ارتقای پهنه های مرزی با مداخلات هدفمند متناسب با «عامل محدودکننده» (کاهش شوری/ قلیاییت، بهینه سازی بافت و رطوبت خاک، انتخاب جهات آفتاب گیر) توصیه می شود. برونداد این مطالعه، علاوه بر کاهش فشار برداشت از رویشگاه های طبیعی، زمینه مکان یابی حلقه های فرآوری و کاهش خام فروشی را فراهم می کند و الگوی قابل تعمیمی برای استان های هم اقلیم ارائه می دهد.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
غلامرضا دره کی
گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، شهر بیرجند، کشور ایران.
محمدعلی بهدانی
گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، شهر بیرجند، کشور ایران.
مرتضی اسمعیل نژاد
گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، شهر بیرجند، کشور ایران.
محمدحسن سیاری زهان
گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بیرجند، شهر بیرجند، کشور ایران.
مراجع و منابع این مقاله:
لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :