مطالعه الگوهای اجتماعی- فرهنگی پیشگیری از جرایم اجتماعی با تاکید بر الگوهای دین اسلام

پیشگیری از جرم در جوامع معاصر دیگر تنها مسئولیت نهادهای رسمی و کیفری نیست، بلکه به عنوان فرآیندی چندبعدی و فرابخشی، نیازمند همکاری فعال جامعه مدنی، نهادهای غیردولتی و شهروندان است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و بر اساس مرور نظام مند منابع، به بررسی الگوهای اجتماعی و فرهنگی موثر در پیشگیری از جرائم اجتماعی در ایران می پردازد. یافته ها نشان می دهد که سرمایه اجتماعی به عنوان یکی از محورهای اصلی پیشگیری، از طریق ایجاد اعتماد متقابل، تقویت پیوندهای اجتماعی، نظارت محلی و حمایت اجتماعی، نقش بازدارنده ای در برابر رفتارهای انحرافی ایفا می کند. همچنین، پلیس اجتماع محور با تاکید بر تعامل دوسویه، حل مسئله محوری و مشارکت شهروندان، به عنوان بازیگری کلیدی در تحقق امنیت محله و کاهش فرصت های جرم مطرح است. در کنار این الگوهای اجتماعی، عوامل فرهنگی نیز اهمیت بسزایی دارند؛ از جمله جامعه پذیری، امربه معروف و نهی از منکر، تکریم انسانی، مدارا و بردباری اجتماعی، و الگوهای اخلاقی و اعتقادی که ریشه در باورها و ارزش های دینی-فرهنگی جامعه دارند. این عناصر نه تنها رفتار فردی را تعدیل می کنند، بلکه با تقویت خودکنترلی و هویت اجتماعی، زمینه ساز پیشگیری پایدار از جرم هستند. نتیجه گیری کلی این است که رویکردهای سرکوبگرانه و مجازات محور تنها در کوتاه مدت موثر بوده و در بلندمدت می توانند به گسست اجتماعی و کاهش اعتماد عمومی دامن بزنند. در مقابل، سرمایه گذاری بر سرمایه اجتماعی و فرهنگی، نه تنها هزینه های سیستم عدالت کیفری را کاهش می دهد، بلکه جامعه ای همبسته، مسئولیت پذیر و امن را شکل می دهد. بنابراین، سیاست گذاری در حوزه پیشگیری از جرم باید از «سیاست زندان سازی» به سمت «سیاست اجتماع سازی» حرکت کند و بر پایه همکاری چندسازمانی، نهادینه سازی ارزش های اخلاقی و تقویت نقش مردم در امنیت محله استوار باشد.

کلیدواژه ها:

سرمایه اجتماعی ، پیشگیری اجتماع محور ، پلیس اجتماع محور ، سرمایه فرهنگی ، امنیت محله