تحلیل روند تولید زعفران در استان کرمان طی دوره ۱۳۸۶-۱۳۹۹ با تاکید ناپایداری

زعفران به عنوان یک محصول استراتژیک و با ارزش نقشی حیاتی در اقتصاد کشاورزی ایران ایفا می کند. استان کرمان یکی از قطب های تاریخی تولید این محصول به شمار می رود که به نظر می رسد در سال های اخیر با نوسانات قابل توجهی در تولید مواجه شده است. این مطالعه با هدف تحلیل کمی روند تولید، سطح زیر کشت و عملکرد زعفران در استان کرمان طی یک دوره ۱۴ ساله (۱۳۹۹-۱۳۸۶) و تبیین عوامل کلیدی موثر بر این روندها انجام شد. مطالعه حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از داده های ثانویه رسمی سازمان جهاد کشاورزی استان کرمان انجام گرفت. داده های سالانه مربوط به سطح زیر کشت (هکتار)، تولید (کیلوگرم) و عملکرد کیلوگرم در هکتار جمع آوری و با به کارگیری آمار توصیفی و تحلیل روند مورد بررسی قرار گرفت. نتایج سپس و الگوی ناپایداری را نشان داد. سطح زیر کشت از ۱۱۲۰.۵ هکتار در سال ۱۳۸۶ به ۱۴۴۰.۱ هکتار در سال ۱۳۹۸ رسید اما کاهشی ۸۰ درصدی را تجربه کرد و در سال ۱۳۹۹ به ۲۸۳.۳ هکتار رسید. در مقابل عملکرد در هکتار روندی رو به رشد داشت، از ۱.۰۲ کیلوگرم به ۶ کیلوگرم در هکتار افزایش یافت. با این حال تولید نهایی که تابعی از این دو متغیر است، نوسانات شدیدی را نشان داد و از اوج ۶۰۰۰ کیلوگرم در سال ۱۳۹۷ به ۱۷۰۰ کیلوگرم در سال ۱۳۹۹ سقوط کرد. تحلیل همبستگی نشان داد که تغییرات تولید بیش از آنکه متاثر از عملکرد باشد از نوسانات سطح زیر کشت تبعیت می کند. ۹۵%(R۲=) به وضوح مشخص می شود که چالش اصلی بخش زعفران استان کرمان ناپایداری شدید در سطح زیر کشت است که تولید را به فعالیتی پرریسک تبدیل کرده است. این نوسان عمدتا به بحران آب و خشکسالی های پیاپی نسبت داده می شود. با وجود بهبود کارایی تولید (افزایش عملکرد)، تثبیت تولید در گرو اتخاذ راهبردهای جامع مدیریت منابع آب، توسعه کشت گلخانه ای و اصلاح نظام بیمه است.

کلیدواژه ها:

زعفران ، استان کرمان ، روند ، تولید ، سطح زیر کشت ، عملکرد ، خشکسالی ، ناپایداری