تاثیر انتظارات معلم بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان

انتظارات معلم یکی از عوامل روان شناختی آموزشی بسیار اثرگذار بر عملکرد تحصیلی، انگیزش یادگیری و رشد شناختی و عاطفی دانش آموزان به شمار می آید. پژوهش های متعدد در حوزه روان شناسی تربیتی نشان داده اند که باورها، نگرش ها و پیش فرض های معلمان درباره توانایی های تحصیلی دانش آموزان می تواند به صورت مستقیم و غیرمستقیم بر رفتار آموزشی معلم، کیفیت تعاملات کلاسی، نوع بازخورد ارائه شده و در نهایت بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان اثر بگذارد. پدیده ای که در ادبیات پژوهشی با عنوان اثر پیگمالیون یا پیشگویی خودکام بخش شناخته می شود، بیانگر آن است که انتظارات مثبت معلم می تواند به بهبود عملکرد تحصیلی دانش آموزان منجر شود، در حالی که انتظارات منفی، حتی در صورت توانمندی واقعی دانش آموز، موجب افت تحصیلی، کاهش انگیزش و تضعیف خودکارآمدی می شود. در نظام های آموزشی، به ویژه در مقاطع ابتدایی و متوسطه، که شخصیت تحصیلی و خودپنداره آموزشی دانش آموزان در حال شکل گیری است، نقش انتظارات معلم اهمیتی دوچندان می یابد. مطالعات داخلی نیز نشان می دهد که انتظارات معلمان ایرانی، به طور معناداری با سطح مشارکت کلاسی، انگیزش درونی، اعتمادبه نفس تحصیلی و پیشرفت آموزشی دانش آموزان ارتباط دارد. با این حال، در بسیاری از مدارس، این عامل مهم به صورت ناآگاهانه و ضمنی عمل می کند و کمتر مورد توجه برنامه ریزان آموزشی و معلمان قرار گرفته است. هدف این مقاله، مرور تحلیلی مبانی نظری و شواهد پژوهشی داخلی و خارجی درباره تاثیر انتظارات معلم بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان است. در این راستا، ابتدا مفاهیم نظری مرتبط با انتظارات معلم تبیین می شود، سپس سازوکارهای اثرگذاری انتظارات بر یادگیری دانش آموزان بررسی شده و در ادامه، شواهد پژوهشی ارائه می گردد. در پایان، پیامدهای آموزشی و پیشنهادهای کاربردی برای معلمان، مدیران مدارس و سیاست گذاران آموزشی مطرح می شود.

کلیدواژه ها:

انتظارات معلم ، عملکرد تحصیلی ، اثر پیگمالیون ، پیشگویی خودکام بخش ، انگیزش تحصیلی