قنات پهنه های هوشمند «قنات پهنه»؛ الگویی نوین از دانشی کهن برای حکمرانی آب های زیرزمینی

فناوری قنات یکی از شاهکارهای مهندسی باستانی و میراث بی بدیل تمدن ایران است که نقش حیاتی در شکل گیری و تداوم حیات در مناطق خشک و نیمه خشک فلات ایران ایفا کرده است. در سال های اخیر، وضعیت آب های زیرزمینی در ایران و اغلب کشورهای خشک و نیمه خشک جهان به دلیل حفر چاه و فناوری پمپاژ دستخوش تغییرات جدی و تنزل کمی و کیفی شدید شده است. حکمرانی آب های زیرزمینی به دلیل ناپیدا بودن این آب ها و پیچیدگی های عوامل اجتماعی و اقتصادی اثرگذار بر این آب ها، با چالش های فراوان مواجه شده است. در این نوشتار، بر اساس الگوی قنات، چارچوبی برای مدیریت چاه های آب زیرزمینی ارائه شده است. طبق طرح ارائه شده، چاه های آب پراکنده در یک ناحیه هیدرولوژیکی یا منطقه جغرافیایی به عنوان یک قنات پهنه هوشمند در نظر گرفته می شود. با استفاده از فناوری های نوین پایش سطح و کیفیت آب و مدیریت مشارکتی تعریف شده، میزان برداشت پایدار و ایمن آب های زیرزمینی در آن پهنه مشخص و طبق آن برداشت از چاه های آب تعیین و نظارت می شود. ابعاد فنی، اجتماعی و محیط زیستی الگوی ارائه شده، مورد بحث قرار گرفته است. با بسترسازی حقوقی و فرهنگی، استفاده از قنات پهنه ها می تواند در تسکین تراژدی منابع مشترک و تنظیم گری آب های زیرزمینی گام مهمی باشد. اجرای طرح های الگویی قنات پهنه می تواند در بازآرایی بهره برداری و حفاظت از آبهای زیرزمینی از حالت مدیریت فردی به مدیریت جمعی موثر باشد.

کلیدواژه ها:

الگوواره ، پایداری ، پایش هوشمند ، مشارکت