توسعه چارچوب ارزیابی تاثیر ریسک اقلیمی در عملکرد گندم با مدل‎سازی گیاهی و تئوری فازی

گندم به عنوان محصولی استراتژیک، به شدت تحت تاثیر مخاطرات اقلیمی قرار دارد. این پژوهش با هدف ارائه چارچوبی برای ارزیابی ریسک نسبی تنش های اقلیمی (گرمازدگی، سرمازدگی و باد گرم) در مراحل مختلف رشد گندم در منطقه مشهد انجام شد. در این مطالعه، داده های هواشناسی بلندمدت به مدت ۴۰ سال و اطلاعات تخصصی مراحل رشد گندم از طریق مصاحبه با خبرگان جمع آوری شد. ریسکهای اقلیمی در مراحل مختلف رشد بر اساس شدت و احتمال وقوع هر پدیده با استفاده از مدل سازی فازی محاسبه گردید تا میزان حساسیت گندم در مراحل مختلف رشد مورد ارزیابی قرار گیرد. نتایج نشان داد مراحل گرده افشانی و شیری شدن دانه بیشترین ریسک را نسبت به گرما و باد گرم دارند؛ این تنش ها موجب کاهش لقاح، و افت کیفیت دانه می شوند. در مقابل، تنش سرما عمدتا مراحل اولیه نظیر جوانه زنی و پنجه زنی را هدف قرار می دهد. مقایسه مقادیر ریسک تجمیعی نشان داد سرمازدگی با میزان ریسک ۱۳۲ تهدید غالب منطقه مشهد بوده و مقدار آن از گرمازدگی با میزان ۱۱۵ بیشتر است. در مقابل، پنجه زنی و رشد طولی ساقه کم ریسک ترین مراحل نسبت به هر سه نوع تنش بودند. براساس نتایج، اقداماتی نظیر تنظیم زمان کاشت، آبیاری تکمیلی، احداث بادشکن و استفاده از ارقام مقاوم پیشنهاد می شود. این اقدامات می توانند به کاهش اثرات منفی تغییرات اقلیمی و بهبود پایداری تولید گندم در شهر مشهد کمک کنند.

کلیدواژه ها:

باد گرم ، ریسک نسبی ، سرمازدگی ، گرمازدگی ، مدل فازی