بررسی دیدگاه داریوش شایگان در مواجهه با مسئله «امتناع هویتی» فرهنگ ایرانی در اندیشه آرامش دوستدار

در باور آرامش دوستدار، سیطره و چیرگی همیشگی فرهنگ دینی، وضعیتی را پدید می آورد که پیامد آن چیزی جز رکود فرهنگی و ناممکن بودن استقلال، خودبنیادی، فردیت، سوژگی، و مقاومت آدمی نخواهد بود. لذا، دوستدار با طرح مفهوم فرهنگ دینی، در مسیری گام می نهد که هیچ راه برون رفتی را از آن نمی توان تصور کرد. در این تصویر، فرهنگ امری به خود بسته، ایستا، همگن، و یکپارچه است که هیچ گونه پویایی در آن وجود نداشته و فرد مضمحل در آن بوده و از نوآوری، کنشگری، و ایجاد دگرگونی ناتوان است. مقاله حاضر به دو پرسش اساسی پرداخته است؛ نخست اینکه فرهنگ دینی در انگاره دوستدار چه اقتضائات و پیامدهای هویتی را در پی داشته است؟ پرسش دیگر اینکه آیا در رویکرد داریوش شایگان درباره ارتباط متقابل فرهنگ ها، نسبت غرب و شرق، و پیوند سنت، تجدد، و پست مدرنیسم، می توان پاسخ هایی به بن بست های دوستدار یافت؟ فرضیه مقاله این است که، نتیجه رویکرد دوستدار را می توان بحران هویتی یا حتی «بی هویتی» در پروژه فکری وی قلمداد نمود. همچنین به نظر می رسد طرح فکری شایگان متاخر، ظرفیت عبور از چنین بن بست فرهنگی و هویتی را دارد. شایگان با عطف توجه به دنیای با هستی شناسی ریزوم وار و درهم-شکسته تلاش می کند نشان دهد در روزگار کنونی، هیچ فرهنگی به تنهایی پاسخگوی نیازهای انسان امروزی نیست و بنابراین انسان معاصر از آگاهی چندپاره برخوردار بوده و دیگر موجودی تک هویتی نیست، بلکه چندهویتی است و از این توانایی برخوردار است که از یک فضای فرهنگی شیوه ای از هستی و سطحی از آگاهی به فضای فرهنگی دیگر

کلیدواژه ها:

شایگان ، دوستدار ، فرهنگ دینی ، امتناع هویتی ، سوژه مهاجر سیار ، انسان متجدد معنوی