چالش های مشارکت کشاورزان در سیاست گذاری منابع آب ایران؛ تحلیلی بر چرخه سیاست

این مطالعه با هدف شناسایی جایگاه و موانع مشارکت کشاورزان و تشکل های وابسته به آنها در مدیریت منابع آب ایران انجام شده است. روش پژوهش تحلیل محتوای کیفی است و جامعه ی مورد بررسی شامل ۱۳ سند رسمی از قوانین، مقررات و برنامه های مصوب نهادهای سیاست گذار ایران است که به طور مستقیم به مشارکت کشاورزان در مدیریت منابع آب پرداخته اند. بازه ی زمانی اسناد مورد مطالعه از سال ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳ است. چهارچوب نظری پژوهش، مدل چرخه سیاست است که فرایند سیاست گذاری را در چهار مرحله ی: شناخت مسئله، تدوین، اجرا و ارزیابی مورد تحلیل قرار می دهد. یافته ها نشان می دهد که که هرچند در قوانین و سیاست ها به طور مکرر بر لزوم مشارکت کشاورزان و ایجاد تشکل ها تاکید شده است، اما این مشارکت عمدتا در راستای تحقق اهداف کلان اقتصادی و فنی تعریف شده است و کمتر به عنوان یک هدف مستقل و بنیادی مورد توجه قرار گرفته است. بی توجهی به اصول مشارکت ذی نفعان و کشاورزان در مرحله ی صورت بندی مسئله، تعارض و تضاد بین قوانین، تمرکزگرایی و محدودیت در واگذاری اختیارات به تشکل ها در مرحله ی تدوین و اجرا، موجب انشقاق بین کشاورز و سیاست گذار شده است. همچنین نبود برنامه های مدون و شفاف، عدم تخصیص پایدار منابع مالی و ضعف در نظام پایش و ارزیابی مستقل بر اجرای قوانین، از مهم ترین چالش های تحقق مشارکت موثر کشاورزان بوده است. در مجموع، این عوامل منجر به شکست و ناپیوستگی چرخه سیاست و تک محوری شدن سیاست گذاری در مدیریت منابع آب شده است و مشارکت کشاورزان را در سطحی نمادین محدود کرده است.

کلیدواژه ها:

سیاست گذاری ، قوانین آب ، کشاورزان ، مدل چرخه سیاست ، مشارکت