چارچوب حکمرانی اخلاق­محور آب: چالش­ها و پیشنهادهایی برای اصلاح ساختار آب کشور ایران

در دهه های اخیر، کاهش منابع تجدیدپذیر آب، افزایش تقاضا، تغییرات اقلیمی و ضعف مدیریتی، چالش های جدی در حوزه حکمرانی منابع آبی ایجاد کرده است. در این میان، توجه به اخلاق به عنوان مولفه ای مغفول در ساختار حکمرانی آب، می تواند رویکردی ارزش محور برای تحقق مدیریت پایدار باشد. این پژوهش با هدف بررسی چالش های اخلاقی در حکمرانی آب ایران، از طریق مصاحبه با خبرگان و تحلیل اسناد کتابخانه ای انجام شد. روش تحقیق کیفی بوده و داده ها از ۱۴ مصاحبه تخصصی استخراج و سپس پیاده سازی، کدگذاری و با نرم افزار MAXQDA ۲۰۲۰ تحلیل مضمون شدند. تمایز اصلی این مطالعه نسبت به تحقیقات پیشین، تمرکز بر مفاهیم اخلاقی و ساختارهای نهادی حکمرانی آب، فراتر از ملاحظات صرفا فنی است. نتایج نشان داد که چالش های اخلاقی حکمرانی آب در پنج دسته اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، محیط زیستی و ساختاری قابل طبقه بندی اند. همچنین، مجموعه ای از سیاست های پیشنهادی برای بهبود حکمرانی ارائه گردید که از جمله آن ها می توان به تدوین «گزارش ملی آب»، انتشار «گزارش ملی تعارض منافع نهادی»، ایجاد «نهاد پایش تعارض منافع آب و محیط زیست»، تشکیل «شورای مشارکتی آب» در سطح استان ها، راه اندازی «کمیته های فرارشته ای حکمرانی آب»، ایجاد «سامانه ملی شفافیت آب»، اجرای طرح «بازطراحی نهادی مبتنی بر مهندسی معکوس» و تقویت ارزش های اخلاقی اجتماعی از طریق آموزش عمومی اشاره کرد. یافته ها نشان می دهد که عملیاتی کردن اصول اخلاقی در حکمرانی آب می تواند چالش های بخش های مختلف توسعه پایدار مرتبط با منابع آب را کاهش داده و نقشه راهی برای عبور از بحران کنونی ترسیم نماید.

کلیدواژه ها:

اخلاق آب ، حکمرانی آب ، چالش های اخلاقی ، ساختار آب