روح کارناوالی و ماهیت ضدهنجاری شعر قلندری

قلندریات در ادبیات فارسی عموما نوعی شعر سمبلیک تلقی می شود که با بهره گیری از تمثیل ها، نمادها و استعاره های عرفانی، تجربه ها و احساسات معنوی شاعران این نوع شعر را بازتاب می دهد. با این حال، این گونه شعر را می توان به لحاظ ساختاری نوع ادبی منحصر به فردی دانست که از طریق نقد هنجارها و قراردادهای ادبی و اجتماعی رایج، و به چالش کشیدن آن ها، به عنوان یک ضدژانر نیرومند در برابر گونه های شعری دیگر عمل می کند. این پژوهش بدون آن که بخواهد تصاویر شاعرانه پویا در این نوع شعر را صرفا به کهن الگوها و نمادهای از پیش تعیین شده صوفیانه فرو بکاهد، با در نظر گرفتن ارتباط بین ژانری قلندریات با برخی از ژانرهای هنجاری غالب، به بررسی ساختار شعری منحصر به فرد آن می پردازد. نتایج بررسی ها نشان می دهد که تعامل شعر قلندری با گونه هایی مانند مدح، فخر و وعظ، منجر به ظهور نوع جدیدی از شعر می شود که در آن پدیده ها و عناصر نامتعارف با ماهیت ضدهنجاری، فضاهایی را به نمایش می گذارند که همانند «کارناوال» میخائیل باختین همه ارزش ها، هنجارها و سلسله مراتب اجتماعی در آن وارونه می شوند.

کلیدواژه ها:

قلندریات ، هنجارستیزی ، کارناوالیزم ، شعر صوفیانه