واکاوی مبانی شناختی اعتماد سازمانی: پیشایندها، پسایندها، و پویایی ها

هدف: اعتماد، به ویژه اعتماد سازمانی، نقش کلیدی در تعاملات انسانی و سازمانی ایفا می کند و پیوندی بنیادین در انسجام ساختارهای اجتماعی و حرفه ای شناخته می شود. در محیط های درون سازمانی، اعتماد از طریق عواملی چون صداقت، خیرخواهی، توانمندی، عدالت سازمانی، و سایر عناصر شناختی زمینه ساز کاهش تعارض، درک متقابل، و افزایش رضایت شغلی و تعهد سازمانی می شود. این پژوهش با هدف طراحی الگوی اعتماد سازمانی با رویکرد علوم شناختی و در چارچوب فلسفه فرااثبات گرایی و رویکرد استقرایی  قیاسی انجام شده است. روش پژوهش: در گام نخست، با بهره گیری از روش فراترکیب، ۳۲ مقاله معتبر شناسایی و بررسی شد. سپس، با استفاده از روش تحلیل تم و بهره گیری از تکنیک پایایی بین دو کدگذار، داده های کیفی استخراج و کدگذاری شد. به  منظور شناسایی، دسته بندی، و مدل سازی عوامل شناختی موثر بر اعتماد سازمانی از روش مدل سازی ساختاری تفسیری (ISM) و تحلیل اثر متقابل (MICMAC) استفاده شد. داده های میدانی نیز از طریق مشارکت دوازده نفر از خبرگان دانشگاهی و حرفه ای حوزه مدیریت در ایران گردآوری شد. یافته ها: نتایج نشان داد مجموعه ای از عوامل شناختی در دو دسته پیشایندها (مانند صداقت، عدالت سازمانی، سبک رهبری، و ...) و پسایندها (نظیر رضایت شغلی، انسجام سازمانی، عدم تمایل به ترک خدمت، و ...) شناسایی شده اند. این عوامل در سطوح مختلفی از تاثیرگذاری و وابستگی قرار دارند که با استفاده از تکنیک MICMAC خوشه بندی و تحلیل شدند. نتایج مدل ISM نیز ساختار سلسله مراتبی این متغیرها را آشکار ساخت. نتیجه: با توجه به فقدان مطالعات پیشین در زمینه اعتماد سازمانی از منظر علوم شناختی، پژوهش حاضر تلاش کرده است تا با ارائه مدلی ترکیبی و مفهومی خلا موجود را در مباحث نظری پر کند و چشم اندازی نو برای تحقیقات آتی فراهم سازد. این الگو می تواند به مدیران در درک عمیق تر سازکارهای اعتماد در سازمان و ارتقای عملکرد انسانی و سازمانی کمک کند.

کلیدواژه ها:

اعتماد سازمانی ، پسایندهای شناختی ، پیشایندهای شناختی ، علوم شناختی ، ISM