روندهای موضوعی مطالعات آینده پژوهی در متون فارسی: تحلیل ساختار مفهومی

هدف: این پژوهش قصددارد که ساختار علمی حوزه آینده پژوهی را از سال ۱۳۷۸ تا ۱۴۰۲ با استفاده از تکنیک های کتابسنجی ارائه کند تا خوشه های اصلی پژوهشی را شناسایی کرده و موضوعات کلیدی در هر خوشه، مسیر تحول خوشه ها در این حوزه و شکاف های موجود بین حوزه های پژوهشی را ارائه دهد. روش: با استفاده از فنون کتابسنجی و تحل هم رخدادی واژگان تعداد ۶۹۰ مدرک از پایگاه استنادی پایش علم و فناروی جهان اسلام(ISC) استخرج گردید تا روند پژوهش های مربوط به آینده پژوهی در بازه زمانی ۲۵ سال گذشته را شناسایی کند. از تحلیل خوشه ای و نمودار راهبردی برای ترسیم ساختاری مفهومی پژوهش های حوزه آینده پژوهی استفاده شده است.یافته ها: یازده خوشه در حوزه آینده پژوهی شامل: مبانی آینده نگاری (۱)، آینده نگری و مهدویت (۲)، روش ها و فنون آینده پژوهی (۳)، آینده نگری در شهرسازی (۴)، پیشران های حکمرانی شهری (۵)، سناریوسازی و رسانه (۶)، آینده نگری و امنیت ملی (۷)، آینده پژوهی در آموزش عالی (۸)، آینده پژوهی و امنیت (۹)، سناریونگاری (۱۰)، برنامه ریزی و توسعه روستایی (۱۱)، شناسایی شدند. علاوه براین، با تحلیل محتوای مقالات، موضوعات نوظهور در حوزه آینده پژوهی شناسایی شدند. نتیجه گیری: نتایج پژوهش به پژوهشگران کمک خواهد کرد تا درک جامعی از مفهوم آینده پژوهی داشته و محورهای آینده پژوهش در این حوزه را شناسایی کنند.

کلیدواژه ها:

آینده پژوهی ، آینده نگاری ، آینده نگری ، سناریونگاری ، پایگاه استنادی آی اس سی